Klopt het dat besnijdenis beschermt tegen peniskanker en HPV?
Besnijdenis vroeg in het leven hangt samen met een duidelijk lager risico op invasieve peniskanker en een lagere kans op het dragen van HPV, maar een deel van die bescherming loopt via het voorkomen van fimose. HPV-vaccinatie is een beter onderbouwde preventiestap voor de meeste mensen.
Bijna de helft van alle penistumoren bevat HPV-DNA, en type 16 is daarin het meest gevonden type. Een voorgeschiedenis van genitale wratten verhoogde het risico op peniskanker bijna zes keer. Toch is HPV lang niet het hele verhaal: fimose (een vernauwde voorhuid), roken en chronische ontsteking zijn zelfstandige risicofactoren die niets met HPV te maken hebben.
Besnijdenis vroeg in het leven hangt samen met een aanzienlijk lager risico op invasieve peniskanker, ruwweg 67% lager vergeleken met onbesneden mannen. Een populatiestudie in de VS bevestigde dat beeld: mannen die nooit of pas na de pasgeboorteperiode waren besneden, kregen ruim drie keer zo vaak peniskanker. Belangrijk voorbehoud: wanneer onderzoekers rekening hielden met fimose, verdween de bescherming van besnijdenis in twee van de drie studies. Dat suggereert dat besnijdenis deels werkt doordat het fimose voorkomt, en niet per se als directe bescherming op zich. Voor voorstadia van peniskanker (niet-invasieve vormen) is er trouwens geen beschermend effect gevonden, ongeacht wanneer de besnijdenis plaatsvond.
Besnijdenis op volwassen leeftijd laat een ander beeld zien. Drie studies vonden een mogelijke verhoging van het risico op invasieve peniskanker, maar het resultaat was statistisch niet significant. Mogelijk speelt mee dat mannen die pas later worden besneden al bestaande penisklachten hadden. Dit is dus geen bewezen risico, maar ook geen geruststelling.
Voor HPV-infectie is het beschermende effect van besnijdenis het duidelijkst aangetoond voor de kans dat een man op een bepaald moment HPV draagt: besneden mannen lopen 30 tot 43% minder kans op een actieve genitale HPV-infectie, met het sterkste effect op de eikel en kroonslee. Of besnijdenis ook beschermt tegen het oplopen van een nieuwe HPV-infectie is onduidelijk: twee grote analyses spraken elkaar tegen. En voor het spontaan verdwijnen van een infectie is geen verschil aangetoond. Tegen genitale wratten biedt besnijdenis aantoonbaar geen bescherming.
Medische reviews noemen besnijdenis als één mogelijke preventieoptie naast HPV-vaccinatie, stoppen met roken en behandeling van fimose. Maar de bewijskwaliteit is onvoldoende voor harde beleidsaanbevelingen; kosten-batenanalyses ontbreken grotendeels. HPV-vaccinatie heeft als voordeel dat het ook beschermt bij vrouwelijke partners, wat besnijdenis niet doet.
Dit antwoord steunt op drie onafhankelijke meta-analyses (elk met meerdere studies samengevoegd), aangevuld met een populatiegebaseerde case-controlstudie en meerdere medische reviews. De meta-analyses over HPV-infectieprevalentie omvatten tot dertig afzonderlijke studies, wat de bevindingen over prevalentie relatief goed onderbouwt. Voor peniskanker gaat het om slechts drie case-controlstudies per meta-analyse, en de resultaten voor besnijdenis op volwassen leeftijd en voor HPV-incidentie zijn statistisch niet overtuigend. De onderzoekers benadrukken zelf dat de bewijskwaliteit onvoldoende is voor harde richtlijnen en dat kosten-batenanalyses nodig zijn.
Wat doet het HPV-vaccin precies voor je bescherming tegen baarmoederhalskanker?
Het HPV-vaccin beschermt sterk tegen baarmoederhalskanker, maar werkt het best als je het krijgt vóór je eerste seksuele contact; na dat moment neemt de winst snel af.
Helpt vasten of periodiek vasten om kanker te voorkomen?
Er is geen bewijs dat vasten bij mensen kanker voorkomt; de dierresultaten zijn veelbelovend maar tegenstrijdig. Als je overgewicht wilt aanpakken als risicobeperking, kan periodiek vasten daarvoor een hulpmiddel zijn, maar verwacht geen direct kankerpreventief effect.
Beschermen lycopeen en tomaten tegen prostaatkanker?
Het verband tussen tomaten, lycopeen en minder prostaatkanker is er mogelijk, maar nog niet hard genoeg bewezen voor concrete supplementaanbevelingen. Tomaten als onderdeel van een gevarieerd dieet is een verstandige keuze; los lycopeen slikken heeft vooralsnog geen bewezen meerwaarde.
Verhoogt het gebruik van de anticonceptiepil mijn kans op kanker?
De pil verlaagt het risico op eierstok- en baarmoederkanker aantoonbaar, maar verhoogt bij langdurig gebruik of gebruik vóór een eerste zwangerschap het borstkankerrisico licht. Bespreek je persoonlijke situatie met je huisarts of gynaecoloog als je twijfelt.
Verhoogt het werken met bestrijdingsmiddelen je kans op kanker?
Werken met bestrijdingsmiddelen hangt in meerdere studies samen met een verhoogd risico op verschillende kankersoorten, waaronder blaas-, darm- en bloedkankers. Onbeschermd contact vermijden is verstandig, zeker als je zwanger bent of dat wilt worden.
Moet ik me als man laten testen op prostaatkanker met de PSA-test?
Of de PSA-test zinvol is, hangt af van jouw persoonlijke risico. Mannen van 55-69 jaar met een verhoogd risico, zoals een familiegeschiedenis of zwarte afkomst, hebben de meeste reden om dit met hun huisarts te bespreken.