Is het bevolkingsonderzoek borstkanker de moeite waard?
Deelnemen aan het bevolkingsonderzoek kan een klein voordeel geven, maar de kans op onnodige behandeling of een fout-positieve uitslag is reëel. Vraag je af wat voor jou zwaarder weegt en bespreek het met je huisarts als je twijfelt.
Mammografie bevolkingsonderzoek verkleint de kans om aan borstkanker te sterven, maar het effect is kleiner dan vaak gedacht. De beste gerandomiseerde studies samen laten een daling zien van 15 tot 25 procent relatief, maar wanneer je alleen naar de meest zorgvuldig opgezette studies kijkt, is dit effect niet statistisch aantoonbaar. In absolute getallen: per 1.000 uitgenodigde vrouwen die vanaf hun vijftigste twintig jaar lang deelnemen, worden gemiddeld 2 tot 3 sterfgevallen door borstkanker voorkomen. Op de totale levensduur, alle doodsoorzaken meegeteld, is er geen aantoonbaar verschil.
Daar staat een forse prijs tegenover. Overdiagnose is de grootste schade: een aanzienlijk deel van de ontdekte tumoren, schattingen lopen van 20 tot 50 procent van de gevallen, zou zonder screening nooit klachten of sterfte hebben veroorzaakt. Die vrouwen worden er toch voor behandeld, met operaties, bestraling en bijwerkingen die ze zonder screening nooit hadden gehad. Bovendien ondergaan vrouwen die deelnemen significant vaker een borstoperatie, inclusief vaker een borstamputatie, dan vrouwen die niet deelnemen.
Vals-positieve uitslagen zijn een ander veelvoorkomend nadeel. Per 10 jaar onderzoek krijgt roughly 1 op de 5 deelneemsters een uitslag die nader onderzoek vereist, terwijl er uiteindelijk geen kanker blijkt te zijn. Dat leidt tot aantoonbare angst en onzekerheid die soms jarenlang aanhoudt.
Voor vrouwen jonger dan 50 jaar is het effect op sterfte niet aangetoond en de balans tussen voordeel en schade is daar nog ongunstiger. Voor vrouwen boven de 74 jaar ontbreken gerandomiseerde studies helemaal; door andere ziekten die op hogere leeftijd vaker voorkomen neemt de potentiële winst af en het risico op onnodige behandeling juist toe. Ieder individueel gesprek is dan meer passend dan een standaard uitnodiging.
Tot slot: de informatie die vrouwen bij de uitnodiging ontvangen, stelt de voordelen systematisch te rooskleurig voor en laat de nadelen vaak achterwege. Echte geïnformeerde keuze begint met eerlijke cijfers, zowel over de mogelijke winst als over de reële kans op overdiagnose en een fout-positieve uitslag.
Dit antwoord steunt op meerdere systematische overzichten en een meta-analyse van gerandomiseerde studies, dus het gaat om de beste beschikbare samenvatting van bestaand onderzoek. De schattingen van overdiagnose zijn het minst zeker: de getallen lopen sterk uiteen tussen studies, en onderzoekers zijn het onderling niet eens over de juiste methode om overdiagnose te berekenen. Het effect op borstkankersterfte is aannemelijk maar in de best opgezette studies niet statistisch significant, wat aangeeft dat het gaat om een bescheiden en onzeker effect. Over vrouwen boven de 74 jaar en vrouwen onder de 50 jaar is het bewijs dun.
Moet je je laten testen op erfelijke borstkanker?
Borstkanker kan erfelijk zijn, en als je meerdere gevallen in je familie herkent, is het verstandig om dit met je huisarts of een genetisch adviseur te bespreken zodat je kunt bepalen of testen zinvol is.
Welke kankerscreenings zijn zinvol vanaf welke leeftijd?
Darmkankerscreening vanaf 50 jaar en mammografie vanaf 40 jaar hebben de beste onderbouwing voor de gemiddelde persoon; longkankerscreening is alleen relevant als je een zware rookgeschiedenis hebt. Andere screenings zijn alleen zinvol bij specifieke risicofactoren of erfelijke aandoeningen.
Moet ik me als man laten testen op prostaatkanker met de PSA-test?
Of de PSA-test zinvol is, hangt af van jouw persoonlijke risico. Mannen van 55-69 jaar met een verhoogd risico, zoals een familiegeschiedenis of zwarte afkomst, hebben de meeste reden om dit met hun huisarts te bespreken.
Helpt darmkankerscreening echt (minder sterfte)?
Voor mensen van 45 tot 75 jaar met een gemiddeld risico is darmkankerscreening zinvol en breed aanbevolen. Het verlaagt de kans op darmkanker aantoonbaar, al is het bewijs voor sterftevermindering op de korte termijn minder stellig dan eerder gedacht.
Is een full-body MRI-scan zinvol als preventie?
Voor mensen zonder verhoogd kankerrisico is een full-body MRI-scan vooralsnog niet aanbevolen: bewijs dat de scan levens redt ontbreekt, en de kans op onnodig vervolgonderzoek is reëel. Heb je een sterk verhoogd erfelijk risico, bespreek dan met je arts of de scan voor jou zinvol is.
Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?
Overgewicht verhoogt je kans op minstens 13 soorten kanker, waaronder baarmoeder-, dikkedarm-, borst- en leverkanker. Gewichtsverlies verlaagt dat risico, al is nog onduidelijk of alle manieren van afvallen even effectief zijn voor je afweer tegen kanker.