Is het bevolkingsonderzoek borstkanker de moeite waard?
Voor de meeste vrouwen in de screeningsleeftijd is deelname de moeite waard: de kans om aan borstkanker te sterven daalt echt. Maar boven de 75 jaar weegt overdiagnose zwaarder, en die afweging verdient een eigen gesprek.
Mammografiescreening verlaagt de sterfte aan borstkanker. Europese richtlijnen gaan uit van minstens 20% reductie over dertig jaar. Een overzicht van 28 systematische reviews laat schattingen zien die lopen van 49% sterftereductie tot vrijwel geen effect, afhankelijk van hoe de studie was opgezet. De meeste onderliggende reviews hebben een hoog risico op vertekening, dus de precieze omvang is onzeker. Maar de trend is duidelijk: deelname helpt1,2,3,4.
Tegenover dat voordeel staan twee serieuze nadelen. Ten eerste fout-positieve uitslagen: een alarm dat achteraf loos blijkt, maar wel ongerustheid en extra onderzoek oplevert. Ten tweede overdiagnose: een tumor die nooit klachten zou hebben veroorzaakt, maar toch behandeld wordt. Dit zijn erkende beperkingen van het huidige programma, waarbij elke vrouw dezelfde uitnodiging krijgt ongeacht haar persoonlijk risico.
Bij vrouwen van 70 jaar en ouder valt de balans ongunstiger uit. Bij de groep van 70 tot 74 jaar gaat het bij ongeveer 31% van de via screening gevonden kankers mogelijk om overdiagnose. Bij vrouwen van 75 tot 84 jaar loopt dat op tot 47%, boven de 85 jaar tot ruim de helft. In diezelfde groepen werd geen meetbare sterftereductie gevonden. De studie heeft methodologische beperkingen, maar de boodschap is helder: boven de 75 jaar verdient de afweging een eigen gesprek met je arts5.
Vrouwen met dicht borstweefsel kunnen baat hebben bij aanvullende MRI na een negatieve mammografie. Dat leverde gemiddeld 1,52 extra gevonden kankers per 1.000 screeningsrondes op, significant meer dan echografie of tomosynthese. MRI is geen vervanging van gewone screening, maar een gerichte aanvulling voor vrouwen met een hoog risico of extreem dicht borstweefsel6.
De toekomst ligt waarschijnlijk bij gepersonaliseerde screening via AI. Een gerandomiseerde studie liet zien dat een AI-model de 6,9% vrouwen met het hoogste risico na een negatieve mammografie kon selecteren voor aanvullende MRI. Dat leverde bijna vier keer meer gevonden kankers per uitgevoerde MRI op vergeleken met selectie op borstdichtheid alleen7. Een berekening voor het Britse screeningsprogramma liet zien dat AI-gestuurde personalisering naar verwachting zowel gezondheidswinst oplevert als kosten bespaart8. Dit zijn nog wel modelberekeningen; praktijkonderzoek moet dit bevestigen.
Gebaseerd op een overzicht van 28 systematische reviews (PMID 28365057), Europese richtlijnliteratuur (PMID 37956433, 38656711, 40047905), een studie naar overdiagnose bij oudere vrouwen (PMID 37549389), een meta-analyse over aanvullende MRI bij dicht borstweefsel (PMID 36719288), een gerandomiseerde studie naar AI-gestuurde MRI-selectie (PMID 38977914) en een besliskundig model voor het Britse NHS-programma (PMID 39235813). De methodologische kwaliteit van veel onderliggende reviews over sterftereductie wordt als hoog risico op vertekening beoordeeld.