Is het bevolkingsonderzoek borstkanker de moeite waard?
Voor de meeste vrouwen levert deelname aan het bevolkingsonderzoek meer op dan het kost, al verschilt dat per leeftijd en risicoprofiel. Heb je dicht borstweefsel of borstkanker in de familie, bespreek dan met je arts of aanvullend onderzoek voor jou zinvol is.
Mammografiescreening heeft over de afgelopen 30 jaar bijgedragen aan een daling van borstkankersterfte met minstens 20%. Dat is een aanzienlijk effect, gedragen door meerdere sterke studies. Voor veel vrouwen is deelname dan ook zinvol.
Maar het bevolkingsonderzoek kent reële nadelen. Een deel van de vrouwen wordt onnodig teruggroepen na een vals-positieve uitslag, wat onnodig ongerust maakt. Daarnaast bestaat overdiagnose: het opsporen van tumoren die nooit klachten hadden gegeven en ook nooit hadden hoeven worden behandeld. Hoe groot dit nadeel precies is, laat zich moeilijk in één getal uitdrukken, maar het weegt mee in de afweging.
Of jij persoonlijk meer baat dan nadeel hebt, hangt af van leeftijd, borstdichtheid en erfelijk risico. Vrouwen met dicht borstweefsel kunnen op de reguliere mammografie kankers missen. Voor hen is aanvullende MRI aantoonbaar de beste optie: bij een grote analyse van meer dan 260.000 vrouwen vond MRI significant meer gemiste kankers dan echografie of een 3D-mammogram. MRI wordt inmiddels aanbevolen voor vrouwen met extreem dicht borstweefsel of een verhoogd familiair risico.
Een interessante ontwikkeling is het gebruik van kunstmatige intelligentie om te bepalen wie baat heeft bij aanvullend MRI-onderzoek. Een gerandomiseerde studie liet zien dat een AI-risicoanalyse op de mammografie bijna vier keer zo efficiënt was als de klassieke borstdichtheidsmeting bij het selecteren van vrouwen voor aanvullende MRI. Een Brits modelonderzoek berekende dat risico-gestuurde screeningsfrequentie (minder onderzoek voor laagrisicovrouwen, meer voor hoogrisico) zowel kosten zou besparen als gezondheidswinst oplevert. Dit zijn echter nog modelberekeningen, geen bewijs van directe klinische winst. En als het gaat om AI als vervanger van de radioloog: een systematische review van 12 studies (ruim 130.000 vrouwen) liet zien dat de meeste AI-systemen minder nauwkeurig waren dan één radioloog, en allemaal minder nauwkeurig dan twee radiologen samen. AI als screeningshulpmiddel is dus nog niet rijp voor zelfstandige inzet.
Tot slot een punt over toegang: vrouwen zonder ziekteverzekering nemen minder deel aan het bevolkingsonderzoek, terwijl juist zij baat kunnen hebben bij vroegtijdige opsporing.
Claims zijn gebaseerd op meerdere systematische reviews en een grote meta-analyse (261.233 deelnemers voor MRI-screening), een gerandomiseerde studie (ScreenTrustMRI), een beslisanalytisch model (NHS), en een systematische review over AI (BMJ, 131.822 vrouwen). De sterftedaling van 20% berust op meerdere sterke bronnen. Nadelen zoals overdiagnose zijn erkend maar niet in harde getallen uitgedrukt in de beschikbare bronnen.
Kan ik borstkanker in de familie erven en moet ik me dan laten testen?
Borstkanker kan erfelijk zijn, en als je meerdere gevallen in je familie herkent, is het verstandig om dit met je huisarts of een genetisch adviseur te bespreken zodat je kunt bepalen of testen zinvol is.
Welke kankerscreenings zijn zinvol vanaf welke leeftijd?
Darmkankerscreening vanaf 50 jaar en mammografie vanaf 40 jaar hebben de beste onderbouwing voor de gemiddelde persoon; longkankerscreening is alleen relevant als je een zware rookgeschiedenis hebt. Andere screenings zijn alleen zinvol bij specifieke risicofactoren of erfelijke aandoeningen.
Moet ik me als man laten testen op prostaatkanker met de PSA-test?
Of de PSA-test zinvol is, hangt af van jouw persoonlijke risico. Mannen van 55-69 jaar met een verhoogd risico, zoals een familiegeschiedenis of zwarte afkomst, hebben de meeste reden om dit met hun huisarts te bespreken.
Helpt darmkankerscreening echt (minder sterfte)?
Voor mensen van 45 tot 75 jaar met een gemiddeld risico is darmkankerscreening zinvol en breed aanbevolen. Het verlaagt de kans op darmkanker aantoonbaar, al is het bewijs voor sterftevermindering op de korte termijn minder stellig dan eerder gedacht.
Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?
Overgewicht verhoogt je kans op minstens 13 soorten kanker, waaronder baarmoeder-, dikkedarm-, borst- en leverkanker. Gewichtsverlies verlaagt dat risico, al is nog onduidelijk of alle manieren van afvallen even effectief zijn voor je afweer tegen kanker.
Helpt een gezond gewicht behouden ook nog na een kankerdiagnose?
Voor de meeste kankersoorten hangt een gezond gewicht na de diagnose samen met betere overleving, maar let op: onbedoeld afvallen is een waarschuwingssignaal en bij een paar kankersoorten geldt het omgekeerde. Bespreek gewicht en spiermassa altijd met je behandelend arts.