Welke screenings en check-ups horen bij mijn leeftijd?
Welke screenings bij jouw leeftijd horen, verschilt per persoon, maar een paar ankerpunten zijn goed onderbouwd: jaarlijkse mammografie vanaf 40, darmkankerscreening vanaf 45, en genetische prenatale tests voor alle zwangere vrouwen.
Bij kinderen van 2 tot 12 jaar horen bij elk consult een BMI-meting, bloeddrukcontrole en op een bepaald moment een bloedvetmeting. In de praktijk gaat dat lang niet altijd goed: BMI werd in 77 van de 100 gevallen gemeten, bloeddruk maar in 33 van de 100, en de bloedvetmeting slechts in 10 van de 100. Als ouder is het dus de moeite waard om dit zelf aan te kaarten bij een consult.
Ben je zwanger? Dan is genetische screening nu beschikbaar voor alle zwangere vrouwen, niet alleen voor oudere moeders zoals vroeger. Tests op chromosoomafwijkingen zoals het syndroom van Down, taaislijmziekte en sikkelcelziekte worden standaard aangeboden. Kinderen met het syndroom van Down hebben eigen leeftijdsnormen voor motoriek, taal en zelfstandigheid, zodat achterstanden vroeg opgespoord kunnen worden.
Voor vrouwen is mammografie het enige wetenschappelijk onderbouwde middel om sterfte aan borstkanker te verminderen. Het advies voor vrouwen met een gemiddeld risico is: jaarlijks beginnen vanaf je 40e. Heb je al eerder borstkanker gehad? Dan zijn de huidige leeftijdsgrenzen voor follow-up onvoldoende, want het type behandeling dat je kreeg telt minstens zo zwaar. Bespreek dit individueel met je arts.
Baarmoederhalskankerscreening mag je volgens de Amerikaanse richtlijn stoppen na je 65e. Dat advies wordt overwegend gevolgd: het percentage vrouwen dat een uitstrijkje laat maken, daalt met bijna 6 procentpunten zodra ze 66 worden. Maar dat effect verschilt flink per bevolkingsgroep. De richtlijn komt dus niet voor iedereen even goed aan.
Voor darmkankerscreening verlaagde de American Cancer Society in 2018 de startleeftijd van 50 naar 45 jaar, vanwege meer darmkanker bij jongere volwassenen. Er is alleen nauwelijks direct bewijs dat screening bij 45- tot 50-jarigen ook echt de sterfte verlaagt. De aanbeveling loopt hier voor op de wetenschap.
De claims komen uit observationele studies, richtlijndocumenten en registratiedata (PMID's 39450715, 37182584, 36410354, 31098760, 32510767, 18388816, 39279536). Er zijn geen gerandomiseerde trials of meta-analyses als directe bron. De meeste uitspraken zijn gebaseerd op richtlijnadviezen of verbanden uit data, geen experimenteel bewijs. Voor mensen tussen de 20 en 40 jaar zonder zwangerschap of bijzondere aandoening zijn in deze bronnen geen specifieke uitspraken gedaan.
Moet ik vitamine B12 slikken als ik ouder word?
Ouder worden vergroot de kans op een B12-tekort, ook als je gezond eet. Een tablet van 1000 µg per dag is veilig en herstelt de bloedwaarden effectief; bespreek dit met je arts. Laat naast je B12-bloedwaarde ook je methylmalonzuur (MMA) meten voor een betrouwbaar beeld.
Hebben ouderen meer eiwit nodig dan jongere mensen?
Ouderen hebben waarschijnlijk meer eiwit nodig dan de standaardrichtlijn van 0,8 gram per kilogram aangeeft. Stuur als gezonde oudere aan op 1,0 tot 1,2 gram per kilogram per dag, goed verspreid over de maaltijden, en combineer dat waar mogelijk met krachttraining.
Helpt vezelrijk eten tegen verstopping als je ouder wordt?
Meer vezels eten helpt tegen verstopping bij ouderen, maar het totale eetpatroon telt minstens zo zwaar als de vezelgrammen alleen. Drink bij vezelsupplementen altijd voldoende water, en raadpleeg je arts als je medicijnen gebruikt of weinig kunt drinken.
Maakt het tijdstip van eten uit voor je veroudering?
Het tijdstip waarop je eet lijkt er wel degelijk toe te doen, al is het bewijs bij mensen nog associatief. Een nachtpauze van 10 tot 12 uur en je maaltijden overdag concentreren zijn de meest concrete handvatten die de huidige onderzoeken bieden.
Is periodiek vasten geschikt voor vrouwen boven de veertig?
Periodiek vasten is voor vrouwen boven de veertig, ook na de overgang, een werkbare aanpak voor gewichtsbeheersing en een betere stofwisseling. Combineer het bij voorkeur met krachttraining om je spiermassa te beschermen.
Hoeveel jaar kost roken me, en helpt stoppen dan nog?
Roken kost op bevolkingsniveau aantoonbaar jaren levensverwachting, maar een precies persoonlijk getal is niet te geven op basis van dit onderzoek. Stoppen helpt altijd, op elke leeftijd: hoe eerder, hoe groter de winst.