Hoe werkt veroudering en hoe rem je dat?

Veroudering verloopt niet als een glijdende schaal. Uit onderzoek bij bijna 52.000 mensen bleken de grootste verschuivingen in bloedeiwitten op te treden rond de leeftijden 41, 60 en 67 jaar. Op celniveau stapelen zich ondertussen DNA-schade, slecht-werkende mitochondriën (de energiefabriekjes van de cel) en eiwitklontering op. Tegelijk veranderen de chemische labels op het DNA, die bepalen welke genen aan- of uitstaan. Die patroonveranderingen zijn zo voorspelbaar dat ze als een soort biologische klok fungeren, die zelfs de kans op ziekte en overlijden kan inschatten.

Een van de meest zichtbare gevolgen is sluimerende ontsteking, ook wel 'inflammaging' genoemd. Het lichaam staat als het ware voortdurend op een lage stand van alarm, zonder dat er een acute infectie is. Die achtergrondontsteking vergroot het risico op hart- en vaatziekten en stofwisselingsstoornissen. De darmflora speelt daarin een actieve rol: een ongunstige samenstelling van darmbacteriën kan ontstekingsbevorderende stoffen vrijlaten. Ook overeten werkt op dezelfde manier: een voortdurend voedingsoverschot veroorzaakt een vergelijkbare sluimerende ontsteking en versnelt zo het biologische verouderingsproces.

Spierverlies is een ander concreet ouderdomsgevolg. Naar schatting 3 tot 24 procent van de bevolking krijgt er in meer of mindere mate mee te maken. Een combinatie van voldoende hoogwaardige eiwitten, regelmatige lichaamsbeweging en zo nodig ontstekingsremming is de best onderbouwde aanpak. Medicijnen die spiergroei stimuleren, zoals bepaalde hormoonachtige stoffen of antilichamen gericht op spiergroeiremmers, worden onderzocht maar zijn bij mensen nog niet bewezen effectief.

Voor het remmen van veroudering zelf zijn de meest veelbelovende aanpakken, zoals het gedeeltelijk 'terugzetten' van cellen naar een jongere toestand, het verwijderen van verouderde cellen met zogenoemde senolytica, en bloeduitwisseling tussen jong en oud, vooralsnog uitsluitend getest in diermodellen. De stap naar mensen is nog nauwelijks gezet. Vijf bloedeiwitten zijn via genetisch onderbouwde analyse aangewezen als mogelijke toekomstige medicijndoelwitten, maar ook dat is nog ver van klinische toepassing. Plantenextracten zoals berberine zijn alleen in computermodellen onderzocht en hebben geen enkel klinisch bewijs achter zich.