Kan meditatie iets doen aan veroudering op celniveau?

Telomeren zijn de beschermende kapjes aan het einde van je chromosomen. Ze worden korter naarmate cellen zich delen en je ouder wordt. Kortere telomeren hangen samen met achteruitgang in denkvermogen, stemming en lichamelijk functioneren. De vraag is of meditatie dat slijtageproces kan afremmen.

Een meta-analyse van 11 studies vond dat mensen die mediteren gemiddeld langere telomeren hebben dan niet-mediteerders. Het effect is statistisch significant maar bescheiden. Haal je één uitbijterstudie weg, dan krimpt de gemiddelde winst aanzienlijk. Meer meditatie-uren lijkt wel samen te gaan met een groter voordeel. Een aanvullende systematische review van vijf studies bij gezonde volwassenen nuanceert dit: twee studies zien duidelijke voordelen, drie andere zien een positieve maar niet-significante trend. De onderzoekers concluderen dat het effect bij gezonde mensen nog niet bewezen is.

Concrete interventiesstudies leveren gemengde, maar toch interessante resultaten op. Na een intensieve retraite van een maand hadden deelnemers blijkbaar langere telomeren dan vergelijkbare ervaren mediteerders die thuis bleven. Ook veranderden genen die betrokken zijn bij telomeeronderhoud in gunstige richting. Opmerkelijk: de grootste winst zat bij mensen met de hoogste neiging tot negatieve emoties. In een andere studie bij mensen op middelbare leeftijd bleef de telomeerlengte stabiel na drie maanden intensieve meditatie, terwijl die van niet-mediterende leeftijdsgenoten meetbaar kromp. Beide studies zijn echter klein en niet volwaardig gerandomiseerd, dus harde uitspraken gaan te ver.

Bij kankerpatiënten zijn mindfulness-programma's in verband gebracht met verbetering in biologische maten, waaronder telomeerlengte naast cortisol en bloeddruk. Maar de precieze grootte van dat effect is onduidelijk. Observationeel onderzoek laat verder zien dat mensen die van nature weinig reageren op negatieve gedachten en emoties significant langere telomeren hebben. Dat is een aanwijzing voor een mechanisme, maar geen bewijs dat mediteren de oorzaak is.