Bij hoge inname is fructose schadelijker dan glucose: het verhoogt triglyceriden, buikvet, levervet en urinezuur meer. Vergeleken met gewone suiker (sucrose, dat half fructose is) is het verschil bij matige doses echter niet eenduidig aangetoond bij mensen. De vorm van consumptie (drinken vs. eten) lijkt minstens zo belangrijk als het type suiker.
Fructose en gewone suiker (sucrose) zijn nauw verwant: sucrose bestaat voor de helft uit fructose en voor de helft uit glucose. Het grote verschil zit in de verwerking door het lichaam. Glucose wordt door vrijwel alle lichaamscellen opgenomen, terwijl fructose bijna volledig door de lever wordt verwerkt. Daar kan de lever fructose omzetten in vet, triglyceriden en urinezuur. Uit gerandomiseerde trials blijkt dat fructose, vergeleken met glucose, leidt tot hogere triglyceriden, meer buikvet, meer vet in spieren en meer levervet. Glucose doet dit niet in dezelfde mate1.
Bij chronisch hoge doses is fructose in diermodellen duidelijk schadelijk: het veroorzaakt insulineresistentie, obesitas, diabetes type 2 en hoge bloeddruk. Bij mensen is het bewijs minder overtuigend, maar ook hier zijn bij hoge inname verstoorde bloedvetten (dyslipidemie) en verminderde gevoeligheid van de lever voor insuline aangetoond. Bij matige doses is er geen eenduidig bewijs voor rechtstreekse schade bij mensen2.
Een specifiek risico van fructose is de verhoging van urinezuur in het bloed. De lever verbruikt bij de verwerking van fructose ATP (energiemolecuul), wat als bijproduct urinezuur oplevert. Bij mannen hangt dit samen met een verhoogd risico op jicht1,3. Dit risico is kleiner bij gewone suiker en vrijwel afwezig bij puur glucose.
In diermodellen bevordert fructose ook de ontwikkeling van niet-alcoholische leververvetting (NAFLD). Of dit direct vertaalbaar is naar mensen blijft onzeker door beperkingen van de diermodellen4. In muizenstudies bleek bovendien de vorm van suiker drinken versus eten meer uit te maken dan het type suiker: vloeibare suiker leidde tot meer calorie-inname en meer levervetophoping dan vaste suiker in dezelfde hoeveelheid5. Dit is relevant omdat fructose en gewone suiker allebei veel voorkomen in frisdranken.
Voor de vergelijking van high-fructose corn syrup (HFCS, de veelgebruikte zoetstof in frisdranken) met gewone suiker is er geen direct bewijs dat HFCS ernstiger metabole gevolgen heeft dan sucrose. Beide bevatten vergelijkbare verhoudingen fructose en glucose2. Het epidemiologisch verband tussen suikergezoete dranken in het algemeen en een hoger lichaamsgewicht, hart- en vaatziekten en stofwisselingsstoornissen is voor beide soorten aangetoond2,1. Tot slot is er een interessante nuance voor mensen met type 2 diabetes: fructose geeft een kleinere bloedglucosepiek direct na de maaltijd dan gewone suiker of HFCS. Gemeten over drie uur is het totale verschil echter niet statistisch significant, dus dit voordeel is beperkt6.
Alle claims zijn gebaseerd op één reviewartikel (PMID 20086073), aangevuld met enkele experimentele en klinische studies (PMID 23493538, 3891268, 25010715, 34359974, 7443098). Het meeste menselijke bewijs is matig van sterkte; sterk bewijs is vrijwel uitsluitend afkomstig uit diermodellen.