Hoe slecht is fructose vergeleken met gewone suiker?
Fructose belast de lever zwaarder dan glucose en verhoogt triglyceriden, buikvet en urinezuur meer. Maar gewone suiker is al voor de helft fructose, dus het verschil in de praktijk is kleiner dan je denkt. Het meeste gezondheidswinst haal je uit het terugdringen van suikergezoete dranken, ongeacht het type suiker.
Gewone tafelsuiker (sucrose) bestaat al voor de helft uit fructose. Het verschil zit in hoe je lichaam die twee helften verwerkt. Glucose wordt door vrijwel alle cellen opgenomen. Fructose gaat bijna volledig naar de lever, die het omzet in vet, triglyceriden en urinezuur. Uit meerdere gerandomiseerde studies blijkt dat fructose leidt tot meer buikvet, meer levervet en hogere triglyceriden dan glucose1. Glucose doet dat niet in dezelfde mate.
Bij chronisch hoge doses is fructose in muisstudies duidelijk schadelijk: het veroorzaakt insulineresistentie, obesitas en hoge bloeddruk. Bij mensen is het beeld minder eenduidig. Bij hoge inname zijn verstoorde bloedvetten en slechtere leverfunctie aangetoond, maar bij matige doses is er geen overtuigend bewijs voor directe schade2. Of bevindingen uit muisstudies over levervetophoping één-op-één gelden voor mensen, is nog onzeker3.
Een apart risico van fructose is dat het urinezuur in je bloed verhoogt. De lever verbruikt bij het verwerken van fructose veel energie, en urinezuur is een bijproduct daarvan. Een hogere fructose-inname hangt bij mannen samen met meer kans op jicht1,4. Bij gewone glucose is dit risico veel kleiner.
De vorm waarin je suiker binnenkrijgt, telt minstens zo zwaar als het type. In muisstudies leidde vloeibare suiker tot meer calorie-inname en meer levervet dan dezelfde hoeveelheid vaste suiker5. Frisdranken combineren dus twee risico's: veel suiker én de vloeibare vorm. Of je dan naar high-fructose corn syrup (een veelgebruikte zoetstof in frisdranken) of naar gewone suiker kijkt, maakt weinig uit. Beide bevatten vergelijkbare verhoudingen fructose en glucose, en voor beide geldt hetzelfde epidemiologische verband met overgewicht en hart- en vaatziekten2,1.
Er is één kleine uitzondering: bij mensen met type 2 diabetes geeft fructose direct na de maaltijd een kleinere bloedsuikerpiek dan gewone suiker. Maar over drie uur gemeten is het verschil niet statistisch significant, dus dit voordeel stelt in de praktijk weinig voor6.
Alle claims zijn gebaseerd op één reviewartikel (PMID 20086073), aangevuld met experimentele en klinische studies (PMID 23493538, 3891268, 25010715, 34359974, 7443098). Het meeste bewijs bij mensen is matig van sterkte; sterk bewijs komt vrijwel alleen uit muisstudies.