Hoe leidt te veel LDL of ApoB tot dichtslibbende slagaders?
Te veel LDL-deeltjes en apoB in je bloed zetten een kettingreactie in gang die slagaders langzaam verstopt. Het bewijs daarvoor is sterk en causaal.
LDL-deeltjes dringen de slagaderwand actief in via de binnenste cellaag. Eenmaal binnen hechten ze zich vast aan kleverige eiwitstructuren in de vaatwand via het apoB-eiwit dat elk deeltje aan de buitenkant draagt. Zo gevangen kunnen ze niet meer worden afgevoerd.
Dan gaat het mis. Het vastzittende LDL ondergaat chemische veranderingen zoals oxidatie. Het immuunsysteem stuurt afweercellen af die het aangetaste LDL opslokken. Maar het normale 'stop'-signaal werkt hier niet: de afweercellen raken volgepropt met vet en worden schuimcellen. Als die afsterven, laten ze een vetrijke, ontstoken massa achter, de kern van een gevaarlijke plaque. Cholesterolkristallen en dode celresten hopen zich op en maken de plaque instabiel.
Het risico hangt niet alleen af van hoeveel cholesterol er in je bloed zit, maar ook van hoeveel LDL-deeltjes er rondcirculeren. Elk deeltje draagt precies één apoB-eiwit, dus het totale apoB in je bloed vertelt je direct hoeveel schadelijke deeltjes er zijn. Twee mensen kunnen dezelfde LDL-waarde hebben maar een heel verschillend aantal deeltjes en dus een heel verschillend risico. De Europese cardiologievereniging erkent apoB daarom als een nauwkeuriger risicomaat dan LDL-cholesterol1.
Naast gewoon LDL zijn er meer apoB-dragende deeltjes die schade aanrichten. Triglyceriderijke restdeeltjes zijn minder talrijk, maar per stuk aanzienlijk schadelijker. In een studie onder ruim 17.000 mensen zonder bekende hart- en vaatziekte, gevolgd over bijna negentien jaar, verhoogde veel restcholesterol het risico op een hart- of vaatgebeurtenis met 65%, ook als LDL en apoB al meegeteld waren2. Hun exacte werking bij mensen is nog niet volledig begrepen.
Bij mensen met lupus loopt het risico extra op: al bij de diagnose heeft zo'n 30% verhoogde LDL- en apoB-waarden, na drie jaar is dat circa 60%3. Naast de lipiden versnellen ontstekingsprocessen en afweerstoffen de plaquevorming. In muisstudies blijkt een lever-eiwit dat de aanmaak van apoB remt bescherming te bieden tegen slagaderverkalking, maar dit is vooralsnog alleen bij dieren aangetoond4.
Gebaseerd op twee mechanistische overzichtsstudies (PMID 39743565, 6361811), één grote prospectieve cohortstudie (meer dan 17.000 mensen, PMID 34293083), één richtlijnonderbouwende analyse van de Europese cardiologievereniging (PMID 36216435), één lupus-observatiestudie (PMID 28168401) en één muisstudie (PMID 41446920). Het kernmechanisme van LDL-retentie en plaquevorming rust op sterk causaal bewijs. Het aandeel van restcholesterol is robuust geassocieerd, maar het causale mechanisme bij mensen is nog niet volledig opgehelderd. Het aangrijpingspunt via het lever-eiwit is uitsluitend in dieronderzoek aangetoond.