Hoe beïnvloedt je microbioom je gezondheid en levensduur?

Mensen die extreem oud worden, hebben een opvallend andere darmflora dan jongere mensen. Bij mensen van 105 jaar en ouder komen bepaalde bacteriegroepen, waaronder Akkermansia en Bifidobacterium, vaker voor dan bij jongere leeftijdsgroepen. Tegelijkertijd neemt met het ouder worden de aanwezigheid van veel voorkomende, beschermende bacteriefamilies geleidelijk af, terwijl minder gangbare en soms schadelijke soorten hun plek innemen. Dit zijn associaties uit observationeel onderzoek, geen bewijs dat deze bacteriën de oorzaak zijn van een lang leven.

Een grote studie met ruim 9.000 deelnemers liet zien dat gezonde tachtigers en ouderen die een steeds persoonlijker en unieker samengesteld microbioom hadden, beter overleefden over een periode van vier jaar. Mensen die op hoge leeftijd een weinig gevarieerd microbioom behielden dat sterk op het gemiddelde leek, hadden een lagere overleving. Ook deze bevinding is observationeel: het verband kan lopen via gezonde leefgewoonten, gezondheidsconditie of andere factoren.

De darmflora beïnvloedt ook het immuunsysteem en de ontsteking in het lichaam. Verstoringen in de darmflora bij veroudering dragen waarschijnlijk bij aan twee negatieve processen: het afstompen van het immuunsysteem en een sluimerende chronische ontsteking die op de achtergrond ziekten voedt. Via stofwisselingsproducten die bacteriën aanmaken, zoals TMAO en vetzuren met een korte keten, heeft de darmflora ook invloed op het risico op hart- en vaatziekten. Dit mechanisme is biologisch plausibel, maar gerandomiseerde proeven bij mensen ontbreken grotendeels.

In dieronderzoek is aangetoond dat een darmmicrobiota-transplantatie van gezonde muizen naar muizen met versnelde veroudering het leven verlengde en de gezondheid verbeterde. Zelfs de toediening van alleen de bacterie Akkermansia muciniphila had al effect. Of dit ook bij mensen werkt, is onbekend. Klinische toepassingen bij mensen bevinden zich nog in een heel vroeg stadium en de veiligheid is niet voldoende onderzocht om dit als anti-verouderingsstrategie aan te bevelen.

Probiotica en prebiotica worden weleens geopperd als manier om dit aan te pakken, maar het bewijs daarvoor bij mensen schiet tekort. Er zijn nog te weinig gegevens over welke bacteriestammen bij welke persoon precies een verschil maken om gerichte adviezen te geven. Wil je je darmflora gunstig beïnvloeden, dan zijn leefstijlmaatregelen waarvoor wel bredere onderbouwing bestaat, zoals vezelrijke voeding en beweging, vooralsnog de meest concrete handvatten.