Hoe beïnvloedt je darmmicrobioom je hormoonbalans?
Je darmmicrobioom stuurt via enzymen, vergistingsproducten en galzuren meerdere hormonen aan, van oestrogeen tot schildklierhormonen en verzadigingshormonen. Het bewijs is overtuigend genoeg om je darmflora serieus te nemen, maar te vroeg voor specifieke behandeladviezen buiten het verbeteren van voedingsvezels en diversiteit.
Darmbacteriën produceren een enzym dat oestrogeen omzet van een inactieve naar een actieve vorm. Daalt de diversiteit van je darmflora, dan daalt ook dit enzym en daarmee je actieve oestrogeenspiegel. Onderzoekers koppelen dit aan aandoeningen als het metabool syndroom, endometriose en PCOS. Het verband is biologisch goed verklaarbaar en wordt ondersteund door meerdere studies, al is de richting van oorzaak en gevolg bij mensen nog niet volledig bewezen.
Bacteriën die vezels vergisten produceren korteketenvetzuren. Die stoffen stimuleren gespecialiseerde cellen in de darmwand om verzadigingshormonen aan te maken. Twee hormonen spelen hier een grote rol: GLP-1, dat ook de bloedsuikerspiegel regelt, en PYY, dat het hongergevoel remt. Verstoringen in dit systeem worden in verband gebracht met overgewicht en diabetes. Opvallend genoeg werkt metformine, een veelgebruikt diabetesmedicijn, deels ook via dit microbioom-hormoon-kanaal, al is de exacte bijdrage van de darmflora daarin nog niet precies afgebakend.
Ook je schildklier heeft iets te maken met je darmmicrobioom. Dysbiose verstoort de opname van voedingsstoffen die de schildklier nodig heeft, zoals jodium, selenium en zink. Dat kan de aanmaak en omzetting van schildklierhormonen bemoeilijken. Dysbiose wordt ook gelinkt aan auto-immuunziekten van de schildklier, zoals Hashimoto. Probiotica lieten in enkele studies een positief effect zien op schildklierhormonen, maar het gaat nog om kleine onderzoeken.
Via de zogeheten darm-hersenas beïnvloeden darmbacteriën ook neurotransmitters en de hormoonbalans die je stemming regelt. Dysbiose wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op depressie. De precieze oorzaak-gevolgrelatie is hier echter nog onduidelijk: het is nog niet bewezen of een verstoorde darmflora depressie veroorzaakt of dat depressie de darmflora verstoort, of allebei tegelijk. Gerichte behandelingen zijn er dan ook nog niet.
Een recente studie (gepubliceerd in Science) legde een interessante keten bloot bij artrose. Patiënten met artrose hadden minder van een bepaalde darmbacterie, waardoor minder van een galzuurstof wordt geproduceerd die normaal de GLP-1-afgifte stimuleert. Minder GLP-1 in het gewricht lijkt gewrichtsontsteking te verergeren. In muizen werkte het herstellen van deze stof beschermend. Bij mensen zijn er alleen associatiegegevens; het is te vroeg om hier klinische conclusies aan te verbinden.
Alle claims zijn gebaseerd op PMID 28778332, 32545596, 39125376, 40037297, 39713871, 40179178, 35017199, 30874963. Het meeste bewijs toont een verband, geen oorzaak, of komt uit diermodellen; gerandomiseerd onderzoek bij mensen op dit brede terrein is schaars.
Hoe veranderen je hormoonwaarden gedurende je menstruatiecyclus?
Je hormoonwaarden volgen een herkenbaar patroon door de cyclus: oestrogeen en progesteron stijgen en dalen op vaste momenten, met een scherpe LH-piek rond de eisprong. Houd er rekening mee dat er tussen vrouwen onderling grote verschillen zijn, en dat de pil dit patroon grotendeels onderdrukt.
Heeft de hoeveelheid spiermassa die je hebt invloed op je hormoonbalans?
Meer spiermassa verbetert je insulinegevoeligheid en hangt samen met gunstigere hormoonwaarden na training, maar de sterkste causale relatie loopt van hormonen naar spier, niet andersom. Heb je zorgen over je hormoonbalans, bespreek dat dan met je arts.
Wat doet zwangerschap op de lange termijn met je hormoonhuishouding?
Zwangerschap brengt hormonale veranderingen teweeg die deels tijdelijk zijn, maar bij zwangerschapsdiabetes kan het risico op type 2 diabetes blijvend verhoogd zijn. Heb je dit gehad, laat dan daarna je bloedsuiker controleren.
Wat zijn normale hormoonwaarden voor vrouwen en hoe laat je die testen?
Er bestaat geen universele norm voor hormoonwaarden bij vrouwen: ze hangen af van leeftijd, cyclusfase en meetmethode. Laat testen altijd begeleiden door een arts die die context meeneemt, zeker voor testosteron.
Kan een tekort aan vitamine D je hormonen beïnvloeden?
Een vitamine D-tekort verstoort de hormoonspiegel, met name via een stijging van het bijschildklierhormoon PTH, wat je botten, spieren en mogelijk je hart raakt. Op geslachtshormonen zoals testosteron lijkt het effect beperkt, maar dat is nog te weinig onderzocht voor harde uitspraken.
Hoe laat je je hormoonwaarden testen tijdens de perimenopauze?
Hormoontesten tijdens de perimenopauze zijn lastig te interpreteren: AMH is de meest praktische keuze, maar geeft geen betrouwbare voorspelling van je vruchtbaarheid. Laat uitslagen altijd begeleiden door een arts.