Helpt een gezond gewicht behouden ook nog na een kankerdiagnose?
Voor de meeste kankersoorten hangt een gezond gewicht na de diagnose samen met betere overleving, maar let op: onbedoeld afvallen is een waarschuwingssignaal en bij een paar kankersoorten geldt het omgekeerde. Bespreek gewicht en spiermassa altijd met je behandelend arts.
Obesitas na een kankerdiagnose hangt bij de meeste kankersoorten samen met een hogere kans op overlijden. In een analyse van meer dan 6,3 miljoen kankerpatiënten was de kans om te overlijden aan kanker 17% hoger bij mensen met obesitas, en de algehele sterfte 14% hoger. Ook de kans op terugkeer van kanker lag 13% hoger. Dit zijn verbanden, geen bewezen oorzaak-gevolg, maar de omvang en consistentie van de bevindingen is indrukwekkend.
Er zijn echter uitzonderingen. Bij longkanker, nierkanker en melanoom overleven patiënten met obesitas het juist beter dan patiënten zonder. Dit wordt de 'obesitasparadox' genoemd. Waarom dit zo is, weten onderzoekers nog niet. Voor deze drie kankersoorten gelden de gewone adviezen over gewicht dus niet zonder meer.
Belangrijk: gewichtsverlies na een diagnose is niet automatisch goed nieuws. Bij vrouwen met borstkanker die 10% of meer van hun gewicht verloren in de 18 maanden na diagnose, lag de sterftekans ruim twee keer zo hoog als bij vrouwen zonder zulk gewichtsverlies. Gewichtstoename hing juist níét samen met slechtere overleving. Onbedoeld afvallen is daarmee eerder een alarmsignaal dan een gunstig teken.
Spierverlies is minstens zo belangrijk als het getal op de weegschaal. Bij kankerpatiënten met ernstige spierafbraak was de mediane overleving 8,4 maanden, vergeleken met 28,4 maanden bij patiënten met goede spiermassa. Dat verschil gold ongeacht of iemand zwaarlijvig of juist mager was. BMI alleen vertelt dus maar een deel van het verhaal.
Eiwitrijke drinkvoeding met omega-3 vetzuren kan tijdens chemotherapie gewichtsverlies en spierverlies enigszins afremmen (gemiddeld bijna 2 kg meer gewichtsbehoud). Of dat ook de overleving verbetert, is nog niet aangetoond. Gewone voedingsadvisering of standaard drinkvoeding had in deze studies geen meetbaar effect op het gewicht.
Gebaseerd op een meta-analyse van 203 studies (n>6,3 miljoen), aangevuld met observationeel onderzoek bij borstkanker (n=12.590), een cohortstudie bij long- en maag-darmkanker (n=1.473), een groot Amerikaans cohort (n>900.000), een systematische review van RCT's over voeding, en observationele data bij eierstokkanker. Alle verbanden zijn associatief; causaal bewijs via gerandomiseerde studies ontbreekt grotendeels.