Zowel bij mannen als vrouwen is een daling van het libido na de veertig een reëel en veelvoorkomend verschijnsel door hormoonveranderingen. Voor mannen met aantoonbaar laag testosteron én klachten is testosterontherapie effectief bewezen; voor vrouwen zijn hormoontherapie en behandeling van vaginale droogheid de best onderbouwde opties. DHEA wordt afgeraden vanwege onbekende risico's.
Een daling van het libido na je veertigste is voor zowel mannen als vrouwen een reëel en veelvoorkomend verschijnsel. Bij vrouwen spelen de eierstokken een centrale rol: rond de menopauze stoppen die geleidelijk met het aanmaken van oestrogeen én testosteron. Tot de helft van seksueel actieve oudere vrouwen rapporteert een hinderlijk seksueel probleem, waarbij verminderd verlangen het meest voorkomt. Daar komt bij dat dalende oestrogeenspiegels vaginale droogheid kunnen veroorzaken (genoem het genitourinair syndroom), wat seks pijnlijk of ongemakkelijk kan maken. Toch blijft een meerderheid van oudere vrouwen seks belangrijk vinden in hun leven.
Bij mannen daalt het testosteron geleidelijk met de leeftijd, een proces dat soms laat-onset hypogonadisme wordt genoemd. Ongeveer 30% van mannen tussen de 40 en 79 jaar heeft een meetbaar tekort aan testosteron, wat gepaard kan gaan met verminderd libido, erectieproblemen, spierverlies, meer buikvet en vermoeidheid. Obesitas, diabetes en hoge bloeddruk vergroten de kans dat dit optreedt. Het gaat dus niet om een onvermijdelijk lot voor iedereen, maar wel om een aanzienlijke minderheid.
Voor mannen bij wie zowel klachten als een daadwerkelijk gemeten laag testosteron zijn vastgesteld, is testosterontherapie (TRT) een optie met degelijk bewijs. Een grote gerandomiseerde studie (de TRAVERSE-studie, ruim 1100 deelnemers) liet zien dat TRT de seksuele activiteit en het verlangen significant verbeterde, een effect dat aantoonbaar bleef tot twee jaar na de start. Belangrijk voorbehoud: bij erectieproblemen hielp TRT in die studie niét. Bovendien is TRT alleen zinvol bij een gecombineerd beeld van klachten én aantoonbaar laag testosteron; het werkt niet als een algemeen 'anti-verouderingsmiddel' voor mannen met normale waarden.
Voor vrouwen rondom de menopauze zijn hormoontherapie en leefstijlaanpassingen beschikbare opties. Hormoontherapie wordt beschreven als effectief voor seksuele klachten die samenhangen met de daling van reproductieve hormonen. De behandeling van vaginale droogheid en pijn bij het vrijen is daarbinnen een concrete, goed onderbouwde toepassing. Niet-hormonale en niet-medische benaderingen worden ook genoemd, maar exacte effectgroottes zijn in de beschikbare onderzoeken niet gespecificeerd.
DHEA is een hormoonvoorloper die het lichaam omzet in oestrogeen en testosteron, en daalt sterk met de leeftijd. Er zijn aanwijzingen dat suppletie bij vrouwen boven de 70 jaar een beperkt positief effect op libido kan hebben, maar de onderzoeksresultaten zijn tegenstrijdig. De langetermijnrisico's op hart- en vaatziekten en hormoonafhankelijke kankers zijn onvoldoende onderzocht; de onderzoekers die dit bestudeerd hebben adviseren DHEA-suppletie voor ouderen dan ook nadrukkelijk af. Tot slot een praktische waarschuwing voor mannen die dutasteride of finasteride gebruiken voor haaruitval: beide middelen kunnen als bijwerking het libido verlagen, doordat ze testosteronmetabolisme beïnvloeden. Dat is relevant om in de gaten te houden als je na je veertigste klachten over verminderd verlangen krijgt en een van deze middelen gebruikt.
De claims zijn gebaseerd op een combinatie van epidemiologische studies, een grote gerandomiseerde trial (TRAVERSE, PMID 37589949), en overzichtsartikelen over de menopauze en hypogonadisme. Voor TRT bij mannen is het bewijs het sterkst. Voor hormoontherapie bij vrouwen is het bewijs matig maar consistent. Voor DHEA is het bewijs dun en tegenstrijdig.