Welke voeding of supplementen verbeteren de gezondheid van aderen en bloedvaten en verlagen het risico op hart- en vaatziekten bij volwassenen?

Drie voedingspatronen hebben de sterkste en meest consistente onderbouwing voor het verlagen van het risico op hart- en vaatziekten: het Mediterraan dieet, het DASH-dieet en bredere plantaardige voedingspatronen. Van de drie is het Mediterraan dieet het best onderzocht. Gerandomiseerde trials en observationele studies laten zien dat het bloedvetten, ontstekingsmarkers en de taille-heupverhouding verbetert, maar ook harde uitkomsten vermindert zoals sterfte en cardiovasculaire events. De bescherming is vergelijkbaar met die van gevestigde preventieve medicijnen, en werkt mede via remming van chronische ontsteking en gunstige effecten op de darmbacteriën, ook los van gewichtsverlies of cholesterolverandering. Het DASH-dieet is met name gericht op het verlagen van de bloeddruk, een van de belangrijkste risicofactoren voor hart- en vaatziekten, en wordt aanbevolen in internationale richtlijnen.

Plantaardige voedingspatronen die rijk zijn aan minimaal bewerkte groenten, fruit en volkoren producten verlagen het risico op hart- en vaatziekten consistent. Volledig veganistisch eten biedt daarbij geen aantoonbaar extra voordeel boven vegetarische of mediterrane varianten. Het beschermende effect van deze patronen staat los van de keuze voor een specifiek etiket: het gaat om de kwaliteit en bewerking van voedsel, niet om het weglaten van bepaalde dierlijke producten als zodanig.

Aan de andere kant verhogen voedingspatronen die rijk zijn aan ultra-bewerkte producten, vlees, zout, suiker en verzadigd vet het risico op hart- en vaatziekten. Zout heeft daarbij een specifiek schadelijk effect op het cardiovasculaire systeem. Kalium uit voeding, zoals in groenten, peulvruchten en fruit, is juist geassocieerd met een lager risico bij gezonde mensen. Dit geldt echter voor kalium via voeding, niet automatisch voor kaliuumsupplementen.

Wie hoopt het hart te beschermen met losse vitaminen of mineralen, moet weten dat het bewijs daarvoor ontbreekt. Er is geen aangetoond voordeel van vitamine- of mineralensupplementen, waaronder calcium en selenium, voor de hart- en vaatgezondheid. Kalium in pillenvorm valt hier ook niet automatisch buiten. Het advies is daarom: zet in op het hele voedingspatroon, niet op individuele supplementen.

Een factor die óók langs de voeding loopt, is het LDL-cholesterolgehalte in het bloed. Verhoogde niveaus van schadelijke bloedvetten zijn een oorzakelijke factor bij het ontstaan van aderverkalking en hart- en vaatziekten. Hoe eerder in het leven optimale bloedvetwaarden bereikt worden, des te groter het cumulatieve beschermend effect over de levensloop. Voedingskeuzes die LDL verlagen, zoals minder verzadigd vet en meer vezels, dragen hier direct aan bij.

Twee populaire dieetvormen verdienen een nuance. Koffie in matige hoeveelheden verhoogt het cardiovasculaire risico niet, maar beschermt ook niet actief. Één glas alcohol per dag gaat in observationele studies gepaard met een licht verlaagd risico, maar het bewijs is beperkt en alcohol brengt andere gezondheidsrisico's met zich mee die hier los van staan. Het ketogeen dieet en intermitterend vasten laten soms veelbelovende kortetermijnresultaten zien op risicofactoren, maar er zijn onvoldoende langetermijndata om conclusies te trekken over het effect op daadwerkelijke hart- en vaatziekten. Tot slot: wie al risicofactoren heeft zoals hoge bloeddruk of verstoorde bloedvetten, en moeite heeft met het aanpassen van voedings- en leefstijlgewoonten, kan baat hebben bij gestructureerde gedragsmatige begeleiding. De Amerikaanse preventieve gezondheidsdienst beveelt dit actief aan op basis van matig bewijs voor een netto positief effect.