Wat zijn witte vlekken op de hersenen en verhogen ze het risico op dementie?
Duidelijke witte vlekken op een hersenscan verhogen het risico op dementie aantoonbaar, maar niet elke vlek is even zorgwekkend. Laat omvang en locatie beoordelen door je arts om te weten of actie nodig is.
Witte vlekken op een hersenscan zijn gebieden in de witte stof die op MRI lichter oplichten dan normaal. Ze zijn een teken dat de kleine bloedvaatjes in de hersenen beschadigd zijn geraakt, bijvoorbeeld door hoge bloeddruk of veroudering. Kleine, verspreide vlekken komen ook voor bij gezonde, jonge mensen en zijn dan niet per se zorgwekkend. Alleen grotere of uitgebreidere vlekken op specifieke plekken zijn duidelijk aan ziekte en risico's gekoppeld.
Ja, duidelijke witte vlekken verhogen het risico op dementie aanzienlijk. Een meta-analyse van negen prospectieve studies vond dat mensen met uitgesproken vlekken bijna twee keer zoveel kans hebben om later dementie te ontwikkelen. Datzelfde onderzoek liet zien dat het risico op een beroerte ruim drie keer zo groot is, en het risico op voortijdig overlijden twee keer zo groot. Dit zijn associaties, geen bewezen oorzakelijk verband.
Bij vasculaire dementie, een vorm van dementie door slechte doorbloeding van de hersenen, zijn de vlekken bijzonder uitgesproken. Een meta-analyse van vijftien studies met ruim 4.000 patiënten liet zien dat mensen met dit type dementie significant meer en grotere vlekken hebben dan mensen met Alzheimer of zonder geheugenklachten. De onderzoekers wijzen daarbij op mogelijke vertekening in de beschikbare studies.
Witte vlekken kunnen met de tijd ook groter worden. Bij mensen die al veel vlekken hebben, kan het volume met een kwart per jaar toenemen. Die groei hangt samen met verdere achteruitgang in het denkvermogen, vooral in verwerkingssnelheid en plannende taken. Uit een kleine studie bij 86 mensen bleek ook dat vlekken op specifieke plekken, zoals de slaapkwab, juist met geheugenproblemen samenhangen. Dit laatste verdient bevestiging in groter onderzoek.
Op biologisch niveau wijst onderzoek op een neerwaartse spiraal: veroudering beschadigt de isolatielaag om zenuwvezels, het herstel van die laag verslechtert, en dat kan ontsteking en verdere hersenschade aanjagen. Dit mechanisme is plausibel maar nog niet volledig bewezen bij mensen. Heb je op een scan vlekken te zien gekregen, bespreek dan de omvang en locatie met je arts: niet elke vlek vraagt om dezelfde actie.
Alle claims zijn gebaseerd op een meta-analyse (PMID 20660506), een aparte meta-analyse bij vasculaire dementie (PMID 40538738), longitudinaal progressieonderzoek (PMID 17673724), een kleine cross-sectionele studie bij 86 deelnemers (PMID 32209796), een grote studie naar perivasculaire ruimtes met 10.004 deelnemers (PMID 39721217), een biologisch reviewartikel (PMID 39541972) en een vroeg diagnostisch overzichtsartikel (PMID 1817028).