Waarom worden je telomeren korter naarmate je ouder wordt?

Elke keer dat een cel zich deelt, gaat er een klein stukje telomeer verloren. Het kopieerenzym kan namelijk de allerlaatste stukjes aan de uiteinden van je DNA niet meenemen. Hoe vaker een cel zich heeft gedeeld, hoe korter haar telomeren doorgaans zijn. Dit is het basismechanisme achter telomeerverkorting en is robuust aangetoond.

Vrije radicalen versnellen dit proces. Dat zijn agressieve moleculen die je lichaam zelf aanmaakt bij de stofwisseling, maar ook binnenkomen via roken, ongezond eten, slaaptekort en UV-straling. Telomeren zijn bijzonder gevoelig voor die schade. Zo vormen vrije radicalen een directe schakel tussen je leefstijl en snellere telomeerverkorting.

Chronische stress en laaggradige ontsteking maken het er niet beter op. Langdurige stress verhoogt stresshormonen, die op hun beurt vrije radicalen en ontstekingsstoffen aanwakkeren. Die ontstekingsstoffen beschadigen ook weer telomeren. Studies bij mensen laten zien dat mensen met chronisch hoge stressniveaus gemiddeld kortere telomeren hebben dan mensen met weinig stress.

Je startpositie bij de geboorte telt minstens net zo zwaar. De telomeerlengte die je bij de geboorte hebt, lijkt de sterkste voorspeller voor je telomeerlengte gedurende je hele leven. Onderzoek laat zien dat het patroon van lange en korte telomeren al vastligt in navelstrengbloed en opvallend stabiel blijft. Ouders kunnen ook kortere telomeren overdragen aan hun kinderen via de genen, al is het bewijs daarvoor nog beperkt.

Als telomeren te kort worden, schakelt de cel zichzelf uit. Normaal zitten telomeren verpakt in een beschermend omhulsel van eiwitten dat voorkomt dat de cel het uiteinde als beschadigd herkent. Zodra dat niet meer werkt, stopt de cel permanent met delen of sterft ze af. Een ophoping van zulke uitgeschakelde cellen in weefsels is een van de drijvende krachten achter veroudering van organen.