Wat is Lp(a) en kan ik er iets aan doen?
Lp(a) is een erfelijk bepaalde risicofactor voor hart- en vaatziekten die losstaat van je LDL. Effectieve behandelingen zijn er nog nauwelijks, maar veelbelovende nieuwe middelen zijn in aantocht.
Lp(a) is een vetdeeltje in je bloed, vergelijkbaar met LDL-cholesterol maar met een extra eiwit eraan vast. Het verhoogt je risico op hart- en vaatziekten én op verkalking van de aortaklep. Uit grote studies bij honderdduizenden mensen weten we dat dit verband oorzakelijk is: een hoog Lp(a) veroorzaakt echt schade. Vrouwen met de hoogste waarden hadden na dertig jaar 33% meer kans op een ernstige hart- of vaatgebeurtenis dan vrouwen met de laagste.
Lp(a) is ook gevaarlijk als je LDL al laag is. Zelfs bij een goed gecontroleerd LDL vergroot een hoog Lp(a) je risico nog steeds. Dat komt doordat 70 tot meer dan 90% van je Lp(a)-gehalte genetisch vastligt. Leefstijl en voeding veranderen er nauwelijks iets aan. Ongeveer één op de vijf mensen wereldwijd heeft een verhoogde waarde. Mensen met Afrikaanse afkomst hebben gemiddeld de hoogste waarden; vrouwen na de overgang liggen gemiddeld 17% hoger dan mannen.
Wat kun je eraan doen? Helaas weinig via leefstijl. Statines, de meest gebruikte cholesterolverlagers, helpen niet tegen Lp(a). Nieuwere cholesterolverlagers die je injecteert, de zogeheten PCSK9-remmers, verlagen Lp(a) met gemiddeld zo'n 27%. Dat is meetbaar maar bescheiden. Of die verlaging ook écht minder hart- en vaatproblemen oplevert, is nog onzeker; het resultaat was in studies statistisch niet significant.
Bij een extreem hoog Lp(a) én aanhoudende hart- en vaatziekten ondanks alle medicijnen, bestaat bloedwassing als optie. Die verwijdert Lp(a) mechanisch, maar de onderbouwing is beperkt. Veelbelovender zijn nieuwe RNA-gebaseerde middelen, zoals pelacarsen en olpasiran. Die verlagen Lp(a) met 65 tot 98% in studies bij mensen, maar ze zijn nog niet goedgekeurd. De grote studies die moeten aantonen of dat ook echt minder hartaanvallen en beroertes geeft, lopen nog.
Praktisch advies uit meerdere richtlijnen: laat Lp(a) minstens één keer meten, zeker bij een verhoogd hart- en vaatrisico, een belaste familiegeschiedenis of erfelijk verhoogd cholesterol. Omdat de waarde zo sterk genetisch bepaald is, verandert die nauwelijks in de loop van je leven. Één meting volstaat dus in principe. Er zijn ook voorlopige aanwijzingen dat een zeer láág Lp(a) mogelijk samenhangt met een iets hoger diabetesrisico, maar dit is onzeker en vraagt verder onderzoek.
Claims zijn gebaseerd op meerdere grote epidemiologische en genetische studies (waaronder FOURIER met 25.096 patiënten), consensusdocumenten en richtlijnen (PMID's 39278229, 36036785, 39216091, 34647487, 33257928, 30586750, 37506332). RNA-middelen zijn alleen in fase 2 en vroege fase 3 bestudeerd; eindpuntstudies lopen nog.
Hoe verlaag je een te hoge ApoB?
Een te hoge ApoB is goed te behandelen, en er zijn meerdere bewezen middelen beschikbaar. Statines zijn de eerste keus; PCSK9-remmers bieden de sterkste verlaging als statines onvoldoende helpen of niet worden verdragen.
Hoe leidt te veel LDL of ApoB tot dichtslibbende slagaders?
Te veel LDL- en apoB-deeltjes zet een bewezen kettingreactie in gang die slagaders langzaam dichtslibt. Je apoB-waarde laten meten geeft je arts een nauwkeuriger beeld van je werkelijke risico dan LDL-cholesterol alleen.
Wat is een gezond HDL (goed cholesterol) en kan ik het verhogen?
HDL verhogen via leefstijl kan, maar je genen bepalen de grens. Triglyceriden verlagen via minder suiker en alcohol, meer beweging en gewichtsreductie heeft het meeste effect.
Wie zou zijn ApoB moeten laten meten?
ApoB meten is zinvol voor meer mensen dan richtlijnen nu suggereren: niet alleen bij verhoogde vetten in het bloed, maar ook bij overgewicht, diabetes, familiaire hypercholesterolemie, vrouwen na de overgang en mensen die al cholesterolverlagers gebruiken.
Is ApoB belangrijker dan gewone cholesterol (LDL)?
ApoB voorspelt hart- en vaatziekten consequent beter dan LDL-cholesterol. Als je wilt weten hoe hoog jouw risico écht is, vraag je arts dan om ApoB naast het standaard cholesterolpanel te meten.
Is boezemfibrilleren gevaarlijk en wat kan ik eraan doen?
Boezemfibrilleren verhoogt je kans op overlijden, hartfalen en beroerte flink, en vraagt om actieve behandeling. Bespreek met je arts bloedverdunners voor beroertepreventie én welke leefstijlveranderingen in jouw geval zinvol zijn.