Wat doet roken met je hersenen als je ouder wordt?

Roken vergroot de kans op dementie. Grote wereldwijde ziektelastonderzoeken (GBD 2019) erkennen roken als een aanpasbare risicofactor voor dementie, naast hoge bloedsuiker en overgewicht. Prognoses laten zien dat het aantal mensen met dementie wereldwijd stijgt van 57 miljoen in 2019 naar 153 miljoen in 2050, en roken is een van de factoren die die stijging aanjagen.

Op MRI-scans zien de hersenen van rokers er ouder uit dan ze zijn. Een groot Brits onderzoek onder meer dan 31.000 deelnemers liet zien dat mensen met diabetes die ook rookten, de meeste versnelde hersenveroudering lieten zien. Wie stopte met roken, minder alcohol dronk en meer bewoog, had beduidend minder van die extra hersenveroudering. Roken maakt het brein dus kwetsbaarder, zeker in combinatie met andere risicofactoren.

Er is één opvallende uitzondering: de ziekte van Parkinson. Meerdere studies laten een omgekeerde samenhang zien. Dalende rookpercentages in de bevolking hangen samen met een hogere last van Parkinson. Onderzoekers noemen dit als een van de drijvers achter de verwachte 'Parkinson-pandemie', waarbij het aantal patiënten wereldwijd richting 17 miljoen in 2040 zou gaan. Dit verband is op dit moment alleen een statistische samenhang, geen bewijs dat roken Parkinson daadwerkelijk voorkomt. De schadelijke effecten van roken wegen zwaarder dan dit paradoxale signaal.

Stoppen met roken is wel concreet onderbouwd als hersenbeschermende maatregel. Meerdere grote gezondheidsorganisaties bevelen rookstop aan als een van de belangrijkste stappen tegen cognitieve achteruitgang en dementie. Onderzoek met epidemiologische data, dierexperimenten en interventiestudies wijst consistent dezelfde kant op: wie stopt, beschermt zijn hersenen.