Wat hebben twee baanbrekende studies ontdekt over de rol van je brein-immuuncellen bij veroudering?
Microglia spelen een actieve rol bij hersenveroudering via vetophoping en energietekort, maar de meeste aanwijzingen komen nog uit dieronderzoek. Menselijke toepassingen zijn er nog niet, dus heb je zorgen over geheugenklachten, bespreek dat dan met je arts.
Twee studies laten zien dat brein-immuuncellen, de zogenoemde microglia, bij veroudering op twee manieren ontsporen. De eerste ontdekking betreft vetdruppels: bij oudere muizen én mensen hopen vetdruppels zich op in microglia. Die vetbeladen cellen ruimen afval slechter op, maken meer schadelijke stoffen aan en stoten ontstekingsbevorderende signalen uit. Varianten van genen die deze vetdruppelvorming aansturen komen ook voor bij erfelijke vormen van neurodegeneratieve ziekten, wat een mogelijk verband met ziekten als Alzheimer suggereert.
De tweede ontdekking gaat over energietekort. Bij oudere muizen zorgt een verhoogde activiteit van het signaalmolecuul prostaglandine E2, via een specifieke ontvanger op de cel (de EP2-receptor), ervoor dat microglia glucose opslaan als zetmeel in plaats van het als brandstof te gebruiken. Hierdoor raken de cellen energiearmer, gaat chronische ontsteking smeulen en ontstaan aantoonbare geheugenproblemen. Toen onderzoekers die EP2-receptor bij oude muizen blokkeerden, herstelde de celenergie, nam de ontsteking af en verbeterde het ruimtelijk geheugen.
Ander onderzoek voegt hier een derde mechanisme aan toe. In weefsel van 437 oudere mensen werden twee specifieke microglia-subtypen gevonden die een oorzakelijke rol spelen bij Alzheimer: één drijft de ophoping van amyloïd-beta aan, het andere bemiddelt hoe dat amyloïd vervolgens tau-eiwitten doet ophopen. Niet elke verouderingsroute leidt naar Alzheimer; slechts één van de twee gevonden trajecten doet dat.
In muismodellen bleken ook verouderde, 'uitgebluste' microglia met een verhoogd p16ink4a-eiwit (een rem op celdeling) zich op te hopen bij amyloïdplaques. Wanneer dat eiwit via nanopartikeltoediening werd verlaagd, ruimden muizen amyloïd beter op en herstelde hun ruimtelijk geheugen. Dit is een pré-klinische bevinding die nog niet bij mensen is getest. Tot slot liet muizenonderzoek zien dat een gemanipuleerde variant van het ontstekingsremmende eiwit IL-10, toegediend in de hersenen, de aanmaak van nieuwe zenuwcellen stimuleerde en de cognitie verbeterde, zonder de ongewenste bijwerkingen van het gewone IL-10.
Alle bevindingen zijn gebaseerd op studies die niet nader geïndexeerd zijn (grotendeels dier- en mechanistisch onderzoek, plus één studie met menselijk hersenweefsel van 437 personen en één grote celatlas). Er is geen gerandomiseerde klinische trial beschikbaar.
Veroudert je brein sneller dan de rest van je lichaam?
Of jouw brein sneller veroudert dan de rest van je lichaam verschilt per persoon, maar de gevolgen zijn groot: een biologisch oud brein vergroot het Alzheimer-risico ruim drie keer. Laat je bloeddruk, slaap en leefstijl controleren, want die beïnvloeden hersenveroudering het meest aantoonbaar.
Wat kan ik doen om mijn brein gezond te houden bij het ouder worden?
Meer bewegen combineren met mentaal actief blijven en een voeding met weinig suiker en meer omega-3 vetzuren geeft je nu de beste kans op een gezond brein. Spermidine en nieuwe inzichten in hoe het brein zichzelf reinigt, zijn voorlopig alleen interessant om te volgen.
Helpt een tweede taal of muziek tegen veroudering van het brein?
Dagelijks twee of meer talen spreken lijkt het brein op latere leeftijd te beschermen, met de sterkste aanwijzingen voor mensen die al vroeg in het leven een tweede taal oppikten. Over muziek zeggen de beschikbare studies niets.
Helpt een lage dosis lithium tegen veroudering van je brein?
Er zijn voorlopige aanwijzingen dat lage doses lithium hersenbescherming kunnen bieden, maar het bewijs is nog te dun en de risico's zijn reëel genoeg om lithium alleen onder medisch toezicht te gebruiken.
Krimpen je hersenen echt naarmate je ouder wordt?
Je hersenen krimpen inderdaad met het ouder worden, met name in gebieden voor geheugen en planning. Hoge bloeddruk versnelt dat proces, terwijl bewegen en cognitieve inspanning de compenserende activiteit van je hersenen versterken.
Wat doet roken met je hersenen als je ouder wordt?
Roken versnelt hersenveroudering en verhoogt het risico op dementie. Stoppen met roken is een van de best onderbouwde stappen die je kunt zetten om je hersenen zo lang mogelijk gezond te houden.