Waarom werkt je geheugen minder goed als je ouder wordt?

Informatie wordt trager verwerkt, het werkgeheugen (wat je tijdelijk in je hoofd houdt) wordt minder effectief en het langetermijngeheugen kwetsbaarder. Hersengebieden krimpen, en de verbindingen tussen hersencellen verslechteren in kwaliteit. Dit is een van de best gedocumenteerde bevindingen in de ouderdomswetenschap, en het gaat al om normale veroudering, dus zonder ziekte.

Een belangrijk mechanisme hierachter is chronische, sluimerende ontsteking in de hersenen. Naarmate je ouder wordt, gaan de energiecentrales van je cellen (mitochondriën) lekken: ze laten DNA ontsnappen. Hersencellen herkennen dat als gevaar en activeren een immuunreactie. Dit leidt tot langdurige ontsteking die geheugencellen beschadigt. Tegelijk produceren verouderende hersenimmuuncellen steeds meer van een ontstekingsbevorderend stofje (prostaglandine E2), waardoor ze energie tekortko men en nog meer bijdragen aan die schade. Beide mechanismen zijn duidelijk aangetoond in muisstudies; of ze op dezelfde manier bij mensen werken, is nog niet bewezen.

De hersengebieden die het meest te lijden hebben zijn de hippocampus (cruciaal voor het opslaan van nieuwe herinneringen) en de prefrontale cortex (voor plannen en beslissen). Beide verliezen met de jaren hun vermogen om nieuwe verbindingen te maken. Daarbovenop veranderen de chemische 'aan/uit-schakelaars' op je DNA waarmee genen voor geheugenvorming worden aangestuurd; dit soort veranderingen treedt zeker op, maar hoe groot hun bijdrage is, is nog onopgehelderd.

Er is ook een verrassend positief verhaal. Hersenen passen zich aan: als oudere gebieden minder goed werken, kunnen alternatieve circuits inspringen. Mensen die mentaal actief blijven, profiteren hier meer van. Regelmatige aerobe beweging (wandelen, fietsen, zwemmen) verbetert aantoonbaar de bloedvatfunctie in de hersenen en stimuleert die hersenplasticiteit bij mensen van 50 jaar en ouder. In een gecontroleerd onderzoek trainden 60- tot 85-jarigen met een multitask-videospel; daarna presteerden zij beter dan ongetrainde twintigers op dezelfde taak, en die winst hield zes maanden aan. Het oudere brein is dus plastischer dan lang gedacht.