Wat doet chronisch slaaptekort op de lange termijn met je ontsteking?

Chronisch slaaptekort verhoogt meetbaar de spiegels van ontstekingsmarkers in het bloed. In een studie onder arts-assistenten die structureel te weinig sliepen, waren de hs-CRP-waarden (een bloedmarker voor ontsteking) duidelijk hoger dan bij uitgeruste collega's. Een gecontroleerd laboratoriumexperiment met 17 gezonde volwassenen liet zien dat weken van verstoord dag-nachtritme leidde tot significante stijgingen van zowel pro-ontstekingsstoffen (zoals TNF-alfa en CRP) als van een anti-ontsteking eiwit. Het lichaam raakt bij langdurig slaaptekort dus uit balans, en niet alleen in één richting.

Slaap lijkt normaal gesproken de ontstekingsbalans te bewaken via signaalstoffen van het immuunsysteem. Valt die slaap structureel weg, dan raakt die balans verstoord en houdt een laaggradige, chronische ontsteking aan. Meerdere overzichtsstudies bevestigen dit patroon, zowel in epidemiologisch bevolkingsonderzoek als in gecontroleerde laboratoriumomgevingen.

Op de langere termijn is chronisch slaaptekort in onderzoek gekoppeld aan een verhoogd risico op ziekten waarbij ontsteking een centrale rol speelt: hart- en vaatziekten, diabetes type 2, hersenziekten zoals dementie en bepaalde vormen van kanker. Het gaat hier grotendeels om associaties uit bevolkingsstudies en laboratoriumwerk; of slaaptekort deze ziekten ook daadwerkelijk veroorzaakt bij mensen is nog niet volledig bewezen. Onderzoekers noemen ook methodologische beperkingen in dit soort onderzoek.

Indirect versterkt slaaptekort de ontsteking ook via andere routes: de suikerstofwisseling raakt ontregeld, het stresshormoon cortisol stijgt, en de hormonale balans verschuift. Daarnaast is er een hypothese dat slaaptekort het aangeboren afweersysteem in een soort duurzame staat van verhoogde waakstand zet, wat de chronische ontsteking bij hart- en vaatziekten mede zou kunnen verklaren. Dit idee is biologisch plausibel, maar de harde bewijzen bij mensen zijn er nog niet.

Bij mensen met eczeem geldt een extra complicerende factor: de ontsteking verstoort de slaap via jeuk, en die slaapverstoring verergert op zijn beurt de ontsteking en de verdeling van immuuncellen. Een vicieuze cirkel dus, al is dit beschrijvend onderzoek zonder harde kwantificering.