Verlaagt stress echt mijn weerstand?

Het antwoord hangt af van hoe lang de stress duurt. Bij kortdurende stress, van een paar minuten tot enkele uren, daalt je weerstand niet. Je lichaam stuurt dan juist meer immuuncellen naar plekken van infectie of ontsteking. Zowel je eerste als tweede verdedigingslinie worden kortstondig versterkt. Evolutionair logisch: bij acuut gevaar moet je lichaam klaar zijn om snel te herstellen.

Bij langdurige, chronische stress slaat dat beeld volledig om. Meerdere studies bij mensen laten zien dat aanhoudende psychologische stress je afweer aantoonbaar verzwakt¹,². De balans tussen signaalstoffen die je afweer aansturen raakt verstoord. Het aantal werkzame beschermende immuuncellen neemt af. Tegelijkertijd ontstaat een sluimerende lichte ontsteking die op zichzelf ook schadelijk is.

Twee concrete gevolgen zijn goed gedocumenteerd. Ten eerste neemt de activiteit af van immuuncellen die virussen en kankercellen direct opruimen. Ten tweede maken mensen met langdurige psychologische stress na een vaccinatie minder antistoffen aan dan mensen zonder die stressbelasting. Een griepvaccin beschermt hen dus minder goed.

Er zijn ook aanwijzingen dat chronische stress de vatbaarheid voor bepaalde kankersoorten verhoogt. Beschermende afweercellen worden dan onderdrukt, terwijl remmende afweercellen toenemen. Dit verband is tot nu toe vooral op mechanistisch niveau aangetoond, dus in laboratoriumonderzoek. Harde bewijzen dat stress direct kanker veroorzaakt bij mensen, ontbreken vooralsnog.

Ten slotte speelt veroudering een versterkende rol. Naarmate je ouder wordt, ontstaat er van nature een aanhoudende achtergrondontsteking in je lichaam. Stress draagt via de zogenoemde geïntegreerde stressrespons bij aan dit mechanisme³. Die chronische ontsteking hangt samen met een hoger risico op ouderdomsziekten en een hogere kans op overlijden. Stress en veroudering werken op dit punt dus nadelig samen.