Verlaagt stress echt mijn weerstand?

Het antwoord op de vraag hangt sterk af van hoe lang de stress duurt. Kortdurende stress, van een paar minuten tot enkele uren, doet je weerstand niet dalen. Integendeel: het lichaam stuurt dan juist meer immuuncellen, zoals dendritische cellen, neutrofielen en lymfocyten, naar plekken van infectie of ontsteking. Zowel de eerste als de tweede verdedigingslinie van het immuunsysteem worden kortstondig versterkt. Dit is een evolutionair logische reactie: bij acuut gevaar moet het lichaam klaar zijn om snel te herstellen van verwondingen of infecties.

Bij langdurige, chronische stress slaat het beeld volledig om. Meerdere humane studies laten zien dat aanhoudende psychologische stress de beschermende immuunrespons aantoonbaar verzwakt. De balans tussen signaalstoffen die het immuunsysteem aansturen, de zogenoemde cytokines, raakt verstoord. Het aantal werkzame beschermende immuuncellen neemt af, en tegelijkertijd ontstaat een sluimerende, laaggradige ontsteking in het lichaam die op zichzelf ook schadelijk is.

Twee concrete gevolgen van chronische stress voor de weerstand zijn goed gedocumenteerd. Ten eerste neemt de activiteit af van natural killer cellen: dat zijn immuuncellen die virussen en kankercellen direct opruimen. Ten tweede blijkt dat mensen die langdurig onder psychologische druk staan na een vaccinatie minder antilichamen aanmaken dan mensen zonder die stressbelasting. Dat betekent dat een griep- of ander vaccin bij hen minder goed beschermt.

Er zijn ook aanwijzingen dat chronische stress de vatbaarheid voor bepaalde kankersoorten verhoogt, doordat beschermende T-cellen worden onderdrukt terwijl remmende T-cellen toenemen. Dit verband is tot nu toe echter voornamelijk op mechanistisch niveau aangetoond, dus in laboratoriumonderzoek naar hoe het biologisch zou kunnen werken. Harde klinische bewijzen dat stress direct kanker veroorzaakt bij mensen, ontbreken vooralsnog.

Tot slot speelt veroudering een versterkende rol. Naarmate mensen ouder worden, ontstaat er van nature een aanhoudende lichte achtergrondontsteking in het lichaam, ook wel 'inflammaging' genoemd. Stress draagt via de geïntegreerde stressrespons bij aan dit mechanisme, en deze chronische ontsteking hangt samen met een verhoogd risico op ouderdomsziekten, verminderde vitaliteit en een hogere kans op overlijden. Stress en veroudering werken op dit punt dus nadelig samen.