Het bewijs dat langdurige ontsteking kanker kan veroorzaken of bevorderen is consistent en wijst in dezelfde richting, al is het grotendeels gebaseerd op observationeel en mechanistisch onderzoek zonder grote gerandomiseerde trials over kankeruitkomsten. Het sterkste verband bestaat bij chronische darmziekten en obesitas. Praktisch betekent dit dat het terugdringen van chronische ontsteking via leefstijl een zinvolle preventieve strategie is.
Langdurige, laaggradige ontsteking in het lichaam is een erkende oorzaak van kanker. Uit een groot overzichtsartikel1 blijkt dat chronische ontsteking, gevoed door sociale, omgevings- en leefstijlfactoren, kanker tot de meest voorkomende gevolgen maakt wereldwijd. Het gaat niet om de acute ontsteking die je voelt bij een wond of infectie, maar om een sluimerende, aanhoudende toestand waarbij het immuunsysteem jarenlang actief blijft en zo de omgeving creëert waarin kankercellen kunnen ontstaan en groeien.
Bij obesitas is het mechanisme het meest concreet onderzocht. Het vetweefsel raakt chronisch ontstoken en gedraagt zich als een continu beschadigd weefsel, vol infiltrerende afweercellen. Dit leidt tot verhoogde aanmaak van ontstekingsstoffen zoals TNF-alfa, IL-6 en IL-1beta, die insulineresistentie en oxidatieve stress aanjagen. Epidemiologisch onderzoek toont sterke verbanden tussen obesitas en borst-, darm-, lever- en alvleesklierkanker2,3. Opvallend is dat deze vetweefselontsteking ook voorkomt bij sommige mensen met een normaal lichaamsgewicht, dus het gewicht alleen is geen afdoende maatstaf voor risico.
Een ander goed gedocumenteerd voorbeeld is chronische darmontsteking bij ziekten zoals colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn. De aanhoudende ontsteking in de darmwand verandert de lokale celomgeving zo ingrijpend dat tumorvorming wordt bevorderd, wat het risico op darmkanker vergroot4. Dit is ook een van de redenen waarom mensen met inflammatoire darmziekten extra goed in de gaten worden gehouden door hun arts.
Chronische ontsteking verbindt ook kanker met hart- en vaatziekten. Gedeelde risicofactoren als obesitas en diabetes voeden hetzelfde ontstekingsmechanisme, waardoor beide aandoeningen vaak samen voorkomen5. Dit is een associatief verband en nog geen bewijs dat de ene ziekte de andere veroorzaakt, maar het onderstreept wel dat het aanpakken van chronische ontsteking brede gezondheidswinst kan opleveren.
Er is ook een epidemiologisch verband gevonden tussen chronische tandvleesontsteking (parodontitis) en kanker. Dierexperimenten en interventiestudies wijzen op een biologisch plausibele route via systemische ontsteking, maar overtuigend bewijs bij mensen ontbreekt nog6. Dit verband is interessant maar vraagt voorzichtigheid bij de interpretatie.
Het goede nieuws is dat vetweefselontsteking omkeerbaar is. Gewichtsverlies via voeding en meer bewegen heeft aangetoond het kankerrisico significant te verlagen, vermoedelijk juist doordat de chronische ontsteking afneemt2,3. Er worden geen exacte percentages gegeven, maar de richting is duidelijk positief. Wie zijn leefstijl verbetert door gezonder te eten, meer te bewegen en op gewicht te letten, vermindert een bewezen risicofactor voor kanker.
Gebaseerd op meerdere review- en overzichtsartikelen (PMID 31806905, 27903155, 40714142, 39465427, 26976915, 33510490). De bewijskracht varieert per kankertype en blootstellingsfactor: sterk voor algemene SCI-kankerlink en IBD-gerelateerde darmkanker, matig voor obesitas-gerelateerde kankers, beperkt voor parodontitis. Specifieke risicocijfers worden in de bronnen niet gegeven. Geen gerandomiseerde trials over langetermijn-kankeruitkomsten beschikbaar in deze bronselectie.