Veroudert je brein sneller dan de rest van je lichaam?

Hersenen verouderen niet in hetzelfde tempo als de rest van je lichaam, maar of ze sneller verouderen hangt sterk af van de persoon. Uit onderzoek bij meer dan 50.000 mensen blijkt dat biologisch verouderen geen geleidelijk proces is: er zijn pieken van versnelling rond de leeftijd van 41, 60 en 67 jaar. Voor de hersenen zijn pieken van versnelde biologische verandering zichtbaar op 57, 70 en 78 jaar, waarbij elke piek zijn eigen onderliggende processen heeft, zoals ontsteking of afname van herstelcapaciteit.

Bijna één op de vijf mensen heeft één orgaan dat biologisch aanzienlijk sneller veroudert dan de rest van het lichaam. Hersenen en bloedvaten zijn daarbij opvallend: versnelde hersenen- of vaatveroudering voorspelt de ontwikkeling van Alzheimer even sterk als wat nu de beste beschikbare bloedtest is voor die ziekte. Mensen met een biologisch 'oud' brein hebben ruim drie keer zoveel kans op Alzheimer in de komende 17 jaar. Dat effect is vergelijkbaar met het dragen van één kopie van het APOE4-gen, de bekendste genetische risicofactor.

Omgekeerd geldt ook: een biologisch jong brein geeft sterke bescherming. Mensen met zowel een jong brein als een jong immuunsysteem hebben meer dan de helft minder kans op vroegtijdig overlijden dan mensen bij wie beide organen biologisch oud zijn. Van alle elf onderzochte organen zijn het brein en het immuunsysteem de twee sterkste beschermers. Andere organen laten dit patroon niet in dezelfde mate zien.

Hersenveroudering begint overigens al vroeg in het leven en gaat gepaard met meetbaar volumeverlies, een dunner wordende hersenschors en afbraak van zenuwbanen. Dit zijn op zichzelf normale processen, maar ze liggen op een glijdende schaal richting ziekten als Alzheimer en Parkinson. Leeftijd is de grootste risicofactor voor neurodegeneratieve aandoeningen: één op de tien 65-plussers heeft Alzheimer en de kans stijgt verder met de jaren.

Of je er iets aan kunt doen, is nog grotendeels onbeantwoord. Een stof genaamd urolithin A, die darmbacteriën aanmaken uit granaatappel en noten, verbetert spierfunctie bij ouderen in klinische studies en beschermt hersenen in dieronderzoek. Maar voor het brein zijn er nog geen klinische resultaten bij mensen, en meerdere auteurs van dat onderzoek zijn commercieel verbonden aan de producent. Konkrete adviezen voor het vertragen van hersenen-veroudering kunnen op dit moment niet uit de beschikbare studies worden afgeleid.