Helpt een tweede taal of muziek tegen veroudering van het brein?

Meerdere studies suggereren dat tweetaligheid het verouderende brein gunstig kan beïnvloeden. Een experiment met de zogeheten Simon-taak (een test voor cognitieve interferentie) liet zien dat tweetaligen beter cognitieve controle uitoefenden dan eentaligen, en dat dit voordeel groter was bij oudere dan bij middelbare deelnemers (PMID 15222822). Een hersenbeeldvormingsstudie voegde hieraan toe dat leeftijdsgerelateerde achteruitgang in cognitieve controle bij eentaligen wel optrad, maar bij tweetaligen niet, en dat tweetaligen minder hersenvolumeverlies lieten zien naarmate ze ouder werden (PMID 29360516).

Wat betreft dementie en cognitieve achteruitgang zijn de bevindingen gemengd, maar overwegend positief. In een Indiase gemeenschapsstudie (1.234 60-plussers) was dementie meer dan tien keer zo zeldzaam bij tweetaligen als bij eentaligen (0,4% vs. 4,9%), en ook lichte cognitieve stoornissen kwamen minder voor (PMID 38376105). Een overzichtsartikel beschrijft dat tweetaligen doorgaans later dementiesymptomen krijgen, beter functioneren bij vergelijkbare hersenachteruitgang, en een specifiek patroon van snellere achteruitgang in de laatste dementieStadia laten zien, wat wijst op langdurige compensatie (PMID 33771449). Een literatuurreview voegt toe dat drietaligheid mogelijk nog meer bescherming biedt dan tweetaligheid alleen (PMID 28895004).

Het tijdstip waarop iemand tweetalig wordt, lijkt er toe te doen. De DELCODE-studie (746 deelnemers) vond dat tweetaligheid die begon tussen 13 en 30 jaar samenhing met betere prestaties op geheugen, werkgeheugen, executieve functies én taal op hogere leeftijd. Tweetaligheid die pas later in het leven begon, gaf geen meetbaar voordeel. Hersenvolume verschilde niet, maar tweetaligen leken hun hersenvolume efficiënter te gebruiken (PMID 36706574). Een grote Europese studie (86.149 deelnemers, 27 landen) vond dat op landen met meer meertaligheid minder versneld biologisch verouderen voorkwam, al werd meertaligheid daarin op landsniveau gemeten, niet individueel, wat de interpretatie bemoeilijkt (PMID 41214212).

Toch zijn er ook duidelijke tegenwichten. De SALSA-studie volgde 1.499 oudere Latino-volwassenen tot 9 jaar en vond geen enkel voordeel van tweetaligheid op cognitieve achteruitgang of uitgangsscores ten opzichte van eentalige Engelssprekenden (PMID 28967765). Bovendien heeft tweetaligheid ook een keerzijde: tweetaligen hebben gemiddeld een kleinere woordenschat per taal en zijn iets trager in het vinden van woorden. Tweede-taalleerders die de taal niet vloeiend beheersen, laten nog geen cognitieve voordelen zien (PMID 28895004). Het bewijsmateriaal over muziek ontbreekt volledig in de aangeleverde studies: over dat onderdeel van de vraag kan op basis van de beschikbare claims niets worden gezegd.

Samenvattend: er is een consistent patroon van associaties dat dagelijks gebruik van een tweede taal samengaat met betere cognitieve controle, meer cognitieve reserve en mogelijk later optreden van dementiesymptomen bij ouder worden. Het bewijs is echter vrijwel uitsluitend associatief (niet experimenteel aangetoond oorzakelijk verband), en minstens één grote longitudinale studie vond geen effect. Levenslange dagelijkse blootstelling aan een tweede taal lijkt de sleutelfactor, meer dan incidenteel taalgebruik of laat leren.