Zijn er voedingspatronen die bewezen je kans op kanker verlagen?
Het Mediterraan dieet en voldoende groente en fruit hangen consistent samen met een lager kankerrisico, al zijn de effecten bescheiden en gaat het om verbanden. Voor dikkedarmkanker is de onderbouwing het sterkst; combineer voeding bij voorkeur met andere gezonde gewoonten voor het meeste effect.
Groente en fruit helpen bescheiden: elke extra 200 gram per dag hangt samen met 3% minder kans op kanker in het algemeen, tot een plafond van zo'n 600 gram per dag. Dat klinkt weinig, maar de samenhang is statistisch robuust aangetoond in een grote meta-analyse. Houd er rekening mee dat dit een verband is, geen bewezen oorzaak-gevolg. Het Mediterraan dieet heeft de sterkste onderbouwing van alle voedingspatronen. Mensen die dit dieet het best volgen, hebben in grote cohortonderzoeken gemiddeld 6 tot 14% minder kans om aan kanker te overlijden. Dikkedarmkanker springt eruit: het risico lag daarvoor 18% lager, en die bevinding was het meest consistent over studies heen. Voor maagkanker was het getal zelfs 28%, maar dat berust op slechts vier studies. Prostaatkanker laat geen noemenswaardig verband zien. Het enige grote gerandomiseerde experiment op dit terrein, de PREDIMED-studie, testte het Mediterraan dieet aangevuld met extra vierge olijfolie bij oudere vrouwen. De borstkankerincidentie was daarin 68% lager dan in de controlegroep. Dat klinkt indrukwekkend, maar er waren slechts 35 gevallen van borstkanker in totaal, en het was een bijkomende analyse in een studie die niet voor dit doel was opgezet. De onderzoekers zelf zeggen dat bevestiging nodig is. Hetzelfde dieet maar dan met noten in plaats van olijfolie gaf geen significant verschil. Voeding werkt ook zelden op zichzelf. Een langlopend onderzoek met ruim 110.000 deelnemers laat zien dat vrouwen die op hun vijftigste vier of vijf gezonde gewoonten combineren (niet roken, gezond gewicht, bewegen, weinig alcohol en een goede voedingskwaliteit) gemiddeld ruim tien jaar langer ziektevrij leven dan vrouwen zonder zulke gewoonten. Het aandeel van voeding alleen is daarin niet te isoleren. Conclusie voor de praktijk: het Mediterraan dieet, met veel groenten, fruit, peulvruchten, volkoren granen en olijfolie, is het best onderzochte voedingspatroon in relatie tot kanker. De bescherming is consistent maar bescheiden, en het gaat in alle beschikbare studies om verbanden, niet om aantoonbare oorzaken. Dikkedarmkanker heeft de sterkste onderbouwing. Roken, gewicht en beweging hebben elk waarschijnlijk een groter effect dan voeding alleen.
Alle claims zijn gebaseerd op observationeel cohortonderzoek en meta-analyses, met uitzondering van de PREDIMED-trial (gerandomiseerd, maar de borstkankeranalyse was secundair en op kleine aantallen). Causaal bewijs via grote gerandomiseerde trials specifiek voor kankerpreventie ontbreekt grotendeels. Hoge heterogeniteit in meerdere meta-analyses (I²=73-87%) vereist voorzichtigheid bij interpretatie van de puntschattingen.