Verhoogt koppen bij voetbal je dementierisico?
Onderzoek bij professionele voetballers laat een verband zien tussen jarenlang veel koppen en een verhoogd dementierisico. Voor recreatieve sporters is dat verband tot nu toe niet gevonden.
Van de 925 professionele voetballers in een grote samenvatting van negen studies zagen zes studies een verband tussen koppen en verminderd denkvermogen. Drie studies zagen niets. De conclusie van de onderzoekers zelf: een verband is waarschijnlijk, maar nog niet bewezen. Dat komt mede doordat de studies sterk van elkaar verschilden en vrijwel allemaal een momentopname geven in plaats van mensen jarenlang te volgen.
Bij voormalig professionele sporters die veel herhaalde klappen op het hoofd kregen, is een verhoogd risico op dementie als doodsoorzaak gevonden. Dat geldt echter alleen voor profs, niet voor amateurs. Bovendien hadden de meeste studies methodische zwaktes en werd er niet gecorrigeerd voor andere verklaringen, zoals erfelijke aanleg of leefstijl. Het verband kan dus ook omgekeerd lopen, of andere oorzaken hebben.
De hersenschade die soms na koppen in het bloed gemeten wordt, is minder alarmerend dan het klinkt. Een samenvatting van elf experimenten met gecontroleerde kopbewegingen vond geen meetbare stijging van bloedeiwitten die hersenschade signaleren, ook niet in de 24 uur erna. Bij contactsporten als geheel worden wél stijgingen gemeten, maar die studies controleerden vrijwel nooit voor het effect van lichamelijke inspanning op zichzelf, wat die meting ernstig vertroebelt. De onderzoekers kenden dit bewijs de laagst mogelijke bewijskwaliteit toe.
In een enkel geval van een voormalige professionele voetballer die meer dan twaalf jaar speelde en vroeg dement werd, bleek na overlijden sprake van hersenafwijkingen die passen bij chronische traumatische encefalopathie. In de hele wetenschappelijke literatuur zijn tot nu toe maar veertien voetballers beschreven bij wie die diagnose postuum vaststond. Dat is te weinig om er harde conclusies aan te verbinden, maar het geeft wel een biologisch plausibel mechanisme aan.
Depressie en zelfmoordgedachten zijn, in tegenstelling tot wat soms gedacht wordt, niet hoger bij voormalige sporters met veel blootstelling aan hoofdimpacten. Zowel bij amateurs als professionals werd daarvoor geen verhoogd risico gevonden.
Dit antwoord steunt op vijf samenvatting-studies en aanvullende casusbeschrijvingen. Het bewijs is beperkt: de meeste studies meten alleen samenhang op één moment, controleren onvoldoende voor andere verklaringen en betreffen vrijwel uitsluitend professionele sporters. De onderzoekers achter de bloedmarker-analyses kenden hun eigen bevindingen de laagst mogelijke bewijskwaliteit toe. Voor amateur-voetballers is het bewijs nog dunner.
Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Depressie hangt sterk samen met een hoger risico op dementie, al is het niet zeker of depressie dementie veroorzaakt of soms een vroeg teken ervan is. Behandeling van depressie lijkt het risico te verlagen, dus als jij of iemand in je omgeving last heeft van depressieve klachten, is het de moeite waard die serieus te nemen en te bespreken met een arts.
Verhoogt gehoorverlies je kans op dementie, en helpt een hoortoestel?
Gehoorverlies verhoogt de kans op dementie aantoonbaar, en een hoortoestel lijkt te helpen, maar bewezen bescherming voor iedereen is het nog niet. Laat gehoorverlies in elk geval beoordelen, al was het maar vanwege de andere gezondheidsrisico's die ermee samenhangen.
Kan hoge bloeddruk op je 40e later dementie veroorzaken?
Hoge bloeddruk op je veertigste vergroot je kans op dementie later in het leven aantoonbaar, en vroeg behandelen lijkt die kans te verkleinen. Laat je bloeddruk checken en bespreek met je huisarts of behandeling zinvol is.
Verhoogt diabetes type 2 je kans op dementie?
Diabetes type 2 vergroot de kans op dementie aanzienlijk, en hoe jonger je de diagnose krijgt, hoe groter dat risico. Goede bloedsuikerbehandeling en de keuze van medicatie lijken relevant; bespreek dit met je arts als je diabetes hebt.
Is er een verband tussen hormonen en dementierisico?
Krijg ik eerder dementie van slecht slapen?
Slecht slapen vergroot waarschijnlijk je risico op dementie, maar gewone slapeloosheid maakt dementie niet onvermijdelijk. Eén uitzondering: als je je dromen letterlijk uitagiert in je slaap, bespreek dat dan met een arts.