Slapend brein onthult dementierisico decennia eerder
Terwijl je slaapt, verraadt je brein hoe snel het veroudert. Een machine-learning-analyse van hersenactiviteit tijdens de slaap bleek dementierisico te voorspellen, lang voordat geheugenklachten optreden.
Onderzoekers analyseerden EEG-opnames van ongeveer 7.000 volwassenen. Een EEG (elektro-encefalogram) meet de elektrische activiteit van het brein via elektroden op het hoofd. Het algoritme berekende voor elke deelnemer een ‘hersenleeftijd’ op basis van die slaappatronen.
De uitkomst was opvallend. Wie een hersenleeftijd had die hoger lag dan zijn werkelijke leeftijd, liep een verhoogd risico op dementie. Elk extra ‘decade’ aan hersenveroudering verhoogde dat risico met bijna 40 procent. Dat is een aanzienlijk verschil, al gaat het hier om een associatie: de onderzoekers hebben nog geen oorzakelijk verband aangetoond.
Waarom slaap zo’n goede meetlat is
Tijdens de slaap voert het brein onderhoud uit. Afvaleiwitten worden afgevoerd via het glymfatisch systeem, een netwerk van kanaaltjes rondom bloedvaten. Dat systeem werkt het efficiëntst tijdens diepe slaap. Als het brein veroudert, verandert het patroon van hersengolven. Die verandering is meetbaar, ook voordat iemand klachten ervaart.
Het idee van een ‘hersenleeftijdsklok’ is niet nieuw, maar tot nu toe waren zulke metingen duur en complex. EEG-opnames tijdens regulier slaaponderzoek zijn relatief toegankelijk. Als dit soort analyses op grotere schaal betrouwbaar blijkt, zou vroege opsporing van dementierisico in theorie breder inzetbaar worden.
Wat dit nog niet bewijst
De studie is observationeel: mensen met een oudere hersenleeftijd kregen vaker dementie, maar dat wil niet zeggen dat een jongere hersenleeftijd dementie voorkomt. Bovendien is niet duidelijk welke factoren de hersenleeftijd precies beïnvloeden. Slaapkwaliteit, genetica, leefstijl en bestaande ziekten spelen allemaal een rol.
Voor een longevity-perspectief is de bevinding desalniettemin interessant. Slaap is één van de weinige leefstijlfactoren waarop mensen zelf invloed hebben. Als slaappatronen inderdaad een vroeg signaal zijn van versnelde hersenveroudering, geeft dat extra reden om slaap serieus te nemen als onderdeel van preventie.
Wil je zelf meer onderzoek doen?
Zoek bijvoorbeeld op:
- hersenleeftijdsklok EEG
- glymfatisch systeem slaap
- dementierisico biomarker