Kun je de kans op Parkinson verkleinen?
Regelmatig bewegen is de beste leefstijlkeuze om je kans op Parkinson te verkleinen: meer beweging geeft een meetbaar lager risico. Vermijd daarnaast pesticiden en eet gevarieerd; roken en alcohol bieden geen aanvaardbare uitweg.
Bewegen is verreweg de sterkst onderbouwde manier om je risico te verlagen. Mensen die meer bewegen krijgen gemiddeld 23% minder vaak Parkinson dan mensen die nauwelijks actief zijn. En er is een duidelijke lijn: elke extra portie beweging verlaagt het risico iets verder. Dit geldt voor mannen en vrouwen. Wie intensief beweegt ziet in een grote Britse studie met meer dan 500.000 deelnemers een extra risicoverlaging van 16% bovenop matige activiteit. Minder lang zitten speelde ook mee: mensen met weinig zittijd hadden 11% minder kans op Parkinson dan mensen die bijna de hele dag zaten.
Koffiedrinken hangt in meerdere grote studies samen met een lager risico, circa 12% bij kleine hoeveelheden. Of cafeïne dat veroorzaakt, wordt nog onderzocht. Een mediterraan voedingspatroon, met veel groente, fruit, olijfolie en vis en weinig rood vlees, wordt eveneens gelinkt aan een lagere kans op Parkinson, maar het bewijs daarvoor is nog dun. Goede slaap zit in ditzelfde plaatje: mensen met betere slaapkwaliteit kregen minder vaak Parkinson, al kan slechte slaap ook een vroeg teken van Parkinson zijn in plaats van een oorzaak.
Blootstelling aan pesticiden en het industriële oplosmiddel trichloorethyleen verhoogt de kans op Parkinson. Dat is een van de best onderbouwde omgevingsrisico's. Wie beroepsmatig met pesticiden werkt, doet er goed aan de beschermingsrichtlijnen serieus te nemen.
Roken hangt in meerdere grote studies samen met een lager risico op Parkinson, maar dit betekent absoluut niet dat roken beschermend is in de praktijk. Roken verhoogt sterk het risico op kanker, hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden. De schadelijke gevolgen wegen zwaarder dan het gesuggereerde effect op Parkinson. Over alcohol lopen de uitkomsten uiteen: één grote studie vond juist een hoger risico, een andere studie een lager risico bij matig gebruik. Hierover is geen duidelijke conclusie te trekken.
Voor mensen die al Parkinson hebben: er zijn nog geen behandelingen bewezen die de ziekte zelf stoppen of terugdraaien. Hersenscans laten wel zien dat bewegen, gezonde voeding en het actief houden van het brein de hersenstructuur positief kunnen beïnvloeden en klachten kunnen verlichten. Bespreek dit met een neuroloog, want wat werkt verschilt per persoon en stadium.
Het bewijs voor bewegen als risicoverlager rust op meerdere grote studies samen, waaronder één met meer dan 500.000 deelnemers, en is het sterkste in dit overzicht. Voor koffie, mediterraan dieet, slaap en vitamine D gaat het om verbanden uit grote bevolkingsstudies, waarbij oorzaak en gevolg nog niet zijn bewezen. De bevindingen over roken en alcohol komen uit dezelfde soort studies en spreken elkaar deels tegen. Geen van de factoren is getest in een opzet waarbij mensen willekeurig zijn ingedeeld in groepen, zodat oorzakelijkheid nergens volledig vast staat. De onderzoekers noemen pesticiden als een van de sterkst onderbouwde omgevingsrisico's, maar ook dat is gebaseerd op verbanden, geen bewezen oorzaak.
Wat kan ik concreet doen om dementie te voorkomen?
Verschillende leefstijlkeuzes verlagen je risico aantoonbaar, maar geen enkele aanpak geeft een garantie dat je dementie voorkomt. Bloeddruk reguleren, bewegen, niet roken en mentaal actief blijven zijn de best onderbouwde stappen die je kunt zetten.
Kun je dementie voorkomen met je leefstijl?
Leefstijl beïnvloedt je dementierisico wel degelijk: een derde van alle gevallen hangt samen met aanpasbare factoren zoals bewegen, bloeddruk en roken. Zeker als je al een verhoogd risico hebt, loont het om meerdere dingen tegelijk aan te pakken.
Verhoogt gehoorverlies je kans op dementie, en helpt een hoortoestel?
Gehoorverlies verhoogt de kans op dementie aantoonbaar, en een hoortoestel lijkt te helpen, maar bewezen bescherming voor iedereen is het nog niet. Laat gehoorverlies in elk geval beoordelen, al was het maar vanwege de andere gezondheidsrisico's die ermee samenhangen.
Verhoogt een tekort aan lithium het risico op dementie?
Mensen in gebieden met meer lithium in drinkwater krijgen minder vaak dementie, maar of een tekort dementie daadwerkelijk veroorzaakt is niet bewezen. Als je je zorgen maakt over dementierisico, bespreek het dan met je arts in plaats van op eigen houtje lithium te slikken.
Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Depressie hangt sterk samen met een hoger risico op dementie, al is het niet zeker of depressie dementie veroorzaakt of soms een vroeg teken ervan is. Behandeling van depressie lijkt het risico te verlagen, dus als jij of iemand in je omgeving last heeft van depressieve klachten, is het de moeite waard die serieus te nemen en te bespreken met een arts.