Kan ik borstkanker in de familie erven en moet ik me dan laten testen?
Borstkanker kan erfelijk zijn, en als je meerdere gevallen in je familie herkent, is het verstandig om dit met je huisarts of een genetisch adviseur te bespreken zodat je kunt bepalen of testen zinvol is.
Borstkanker kan inderdaad erfelijk zijn. Zo'n 10 tot 15 procent van alle borstkankergevallen heeft een erfelijke oorzaak. De bekendste schuldigen zijn mutaties in de genen BRCA1 en BRCA2. Eén foutieve kopie is al genoeg om het risico sterk te verhogen, want het afwijkende gen wordt overgeërfd als een dominant kenmerk. Naast BRCA1 en BRCA2 verhogen ook andere genen het risico: sommige sterk (zoals TP53, PTEN en CDH1), andere in mindere maar nog steeds klinisch relevante mate (zoals ATM, CHEK2 en PALB2).
Of borstkanker in jouw familie mogelijk erfelijk is, hangt af van een paar herkenningstekens. Zijn er meerdere neven of nichten, ooms of tantes, ouders of grootouders aan dezelfde kant van de familie aan borst- of eierstokkanker gestorven? Was iemand jonger dan 36 toen die de diagnose kreeg? Had iemand kanker in beide borsten? Of zijn er ook gevallen van prostaat-, alvleesklier- of maagkanker in dezelfde familietak? Hoe meer van dit soort signalen, hoe groter de kans dat er een erfelijke mutatie meespeelt.
Testen heeft dan echte voordelen. Als je weet dat je een mutatie draagt, kunnen artsen de screening aanpassen, bijvoorbeeld met een jaarlijkse MRI van de borst. Zijn er al klachten, dan kan een gevonden BRCA1/2-mutatie ook de behandeling veranderen: er bestaan geneesmiddelen die speciaal werken bij mensen met zo'n mutatie, doordat ze kankercellen beletten hun beschadigde DNA te herstellen. In ernstige gevallen kan ook een preventieve operatie worden overwogen.
Voordat je een genetische test doet, ga je eerst langs een genetisch adviseur. Die gebruikt vragenlijsten en rekenmodellen om in te schatten hoe groot jouw kans is op een erfelijke mutatie, zodat testen gericht en zinvol is. Commerciële paneltests die veel genen tegelijk onderzoeken zijn inmiddels goedkoper beschikbaar, maar niet elke gevonden afwijking geeft meteen een helder advies. Sommige bevindingen blijven onduidelijk, zeker bij genen waarvoor de klinische betekenis voor jouw bevolkingsgroep nog niet goed in kaart is. Dat maakt begeleiding door een specialist onmisbaar.
Alle claims zijn gebaseerd op reviews (PubMed-geïndexeerd). Er zijn geen gerandomiseerde trials of meta-analyses meegeleverd. Het causale verband tussen BRCA1/2-mutaties en borstkanker is wetenschappelijk goed onderbouwd; de meerwaarde van brede paneltests buiten klassieke hoogrisicocriteria is minder eenduidig.
Is het bevolkingsonderzoek borstkanker de moeite waard?
Voor de meeste vrouwen levert deelname aan het bevolkingsonderzoek meer op dan het kost, al verschilt dat per leeftijd en risicoprofiel. Heb je dicht borstweefsel of borstkanker in de familie, bespreek dan met je arts of aanvullend onderzoek voor jou zinvol is.
Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?
Overgewicht verhoogt je kans op minstens 13 soorten kanker, waaronder baarmoeder-, dikkedarm-, borst- en leverkanker. Gewichtsverlies verlaagt dat risico, al is nog onduidelijk of alle manieren van afvallen even effectief zijn voor je afweer tegen kanker.
Moet ik me als man laten testen op prostaatkanker met de PSA-test?
Of de PSA-test zinvol is, hangt af van jouw persoonlijke risico. Mannen van 55-69 jaar met een verhoogd risico, zoals een familiegeschiedenis of zwarte afkomst, hebben de meeste reden om dit met hun huisarts te bespreken.
Kan langdurige ontsteking in je lijf kanker veroorzaken?
Langdurige ontsteking is een van de sterkst onderbouwde risicofactoren voor kanker. Bekende oorzaken zoals roken, fors overgewicht en bepaalde infecties zijn beïnvloedbaar, dus aanpak daarvan verlaagt je risico concreet.
Vergroot veel zitten mijn kans op kanker, ook als ik sport?
Veel zitten verhoogt je kansop bepaalde kankers, ook als je sport. Probeer naast regelmatig bewegen ook de zittijd zelf te verminderen, want die twee compenseren elkaar maar gedeeltelijk.
Wat kan ik zelf doen om mijn kans op kanker te verlagen?
Door niet te roken, alcohol te beperken, een gezond gewicht aan te houden en genoeg te bewegen, verlaag je je kans op meerdere veelvoorkomende kankersoorten aantoonbaar, ook als kanker in je familie voorkomt.