Moet je je laten testen op erfelijke borstkanker?
Borstkanker kan erfelijk zijn, en als je meerdere gevallen in je familie herkent, is het verstandig om dit met je huisarts of een genetisch adviseur te bespreken zodat je kunt bepalen of testen zinvol is.
Borstkanker is in zo'n 10 tot 15 procent van de gevallen erfelijk. De bekendste oorzaken zijn mutaties in BRCA1 en BRCA2 (genen die je via één ouder kunt erven). Daarnaast verhogen ook andere genen het risico, sommige sterk, andere in mindere mate.
Er zijn signalen die wijzen op een erfelijke oorzaak. Zijn er meerdere neven of nichten, ooms of tantes, ouders of grootouders aan dezelfde kant van de familie aan borst- of eierstokkanker gestorven? Was iemand jonger dan 36 bij de diagnose? Had iemand kanker in beide borsten, of zijn er ook gevallen van prostaat-, alvleesklier- of maagkanker in dezelfde familietak? Hoe meer van dit soort signalen, hoe groter de kans op een erfelijke mutatie.
Testen heeft echte voordelen. Bij een BRCA1- of BRCA2-mutatie kunnen artsen de screening aanpassen, bijvoorbeeld met een jaarlijkse MRI. Er bestaan ook geneesmiddelen die specifiek werken bij mensen met zo'n mutatie, en soms wordt een preventieve operatie overwogen.
Je begint altijd bij een genetisch adviseur, die inschat hoe groot jouw kans op een mutatie is. Brede tests die veel genen tegelijk onderzoeken zijn goedkoper geworden, maar sommige bevindingen blijven onduidelijk, zeker bij genen waarvoor de klinische betekenis voor jouw bevolkingsgroep nog niet goed in kaart is. Begeleiding door een specialist blijft daarom onmisbaar.
Alle claims zijn gebaseerd op reviews (PubMed-geïndexeerd). Er zijn geen gerandomiseerde trials of meta-analyses meegeleverd. Dat BRCA1/2-mutaties borstkanker veroorzaken is wetenschappelijk goed onderbouwd; de meerwaarde van brede paneltests buiten klassieke hoogrisicocriteria is minder eenduidig.
Is het bevolkingsonderzoek borstkanker de moeite waard?
Deelnemen aan het bevolkingsonderzoek kan een klein voordeel geven, maar de kans op onnodige behandeling of een fout-positieve uitslag is reëel. Vraag je af wat voor jou zwaarder weegt en bespreek het met je huisarts als je twijfelt.
Moet ik me als man laten testen op prostaatkanker met de PSA-test?
Of de PSA-test zinvol is, hangt af van jouw persoonlijke risico. Mannen van 55-69 jaar met een verhoogd risico, zoals een familiegeschiedenis of zwarte afkomst, hebben de meeste reden om dit met hun huisarts te bespreken.
Welke kankerscreenings zijn zinvol vanaf welke leeftijd?
Darmkankerscreening vanaf 50 jaar en mammografie vanaf 40 jaar hebben de beste onderbouwing voor de gemiddelde persoon; longkankerscreening is alleen relevant als je een zware rookgeschiedenis hebt. Andere screenings zijn alleen zinvol bij specifieke risicofactoren of erfelijke aandoeningen.
Klopt het dat vetarme voeding beschermt tegen borstkanker?
Simpelweg minder vet eten beschermt waarschijnlijk niet aantoonbaar tegen borstkanker. Wie zijn risico wil beperken, heeft meer aan een gezond gewicht, voldoende beweging en een gevarieerd plantaardig voedingspatroon.
Kan langdurige ontsteking in je lijf kanker veroorzaken?
Langdurige ontsteking is een van de sterkst onderbouwde risicofactoren voor kanker. Bekende oorzaken zoals roken, fors overgewicht en bepaalde infecties zijn beïnvloedbaar, dus aanpak daarvan verlaagt je risico concreet.
Verhoogt overgewicht mijn kans op kanker, en zo ja welke soorten?
Overgewicht verhoogt je kans op minstens 13 soorten kanker, waaronder baarmoeder-, dikkedarm-, borst- en leverkanker. Gewichtsverlies verlaagt dat risico, al is nog onduidelijk of alle manieren van afvallen even effectief zijn voor je afweer tegen kanker.