Is er een verband tussen mondbacteriën en de ontwikkeling van alzheimer?
Er is een consistent verband tussen mondbacteriën en alzheimer, maar een bewezen oorzaak-gevolgrelatie bij mensen ontbreekt nog. Goede mondverzorging is verstandig, maar verwacht er geen bewezen bescherming tegen alzheimer van.
P. gingivalis, de sleutelbacterie bij tandvleesontsteking, is teruggevonden in het hersenweefsel van mensen die zijn overleden aan alzheimer. Een meta-analyse van 16 studies vond dat wanneer mondbacteriën in de hersenen aantoonbaar waren, de kans op alzheimer meer dan tienvoudig verhoogd was. Voor P. gingivalis specifiek was dat ongeveer zesvoudig. De giftige enzymen van deze bacterie (gingipains) correleerden daarbij met typische alzheimer-afwijkingen in het hersenweefsel.
Alzheimerpatiënten hebben bovendien een lagere variëteit aan mondbacteriën dan mensen met een gezond geheugen. Dit verband is consistent gevonden in meerdere klinische studies, maar of tandvleesontsteking alzheimer daadwerkelijk veroorzaakt, is bij mensen nog niet aangetoond. Het gaat vooralsnog om verbanden, niet om een bewezen oorzaak-gevolgrelatie.
Dier- en laboratoriumonderzoek wijst wel op mechanismen die het verband biologisch goed verklaren. Herhaalde blootstelling aan P. gingivalis leidde bij muizen tot kolonisatie van de hersenen, verhoogde productie van bèta-amyloïd (de bouwsteen van alzheimer-plaques), meer ontsteking in de hersenen en verslechtering van cognitief functioneren. In celstudies met menselijke hersencellen veroorzaakten bestanddelen van de bacteriewand ontstekingsreacties, amyloïd-aanmaak en mitochondriale schade. Hoe dit precies van de mond naar de hersenen gaat, is nog niet volledig opgehelderd; een hypothese is dat kleine blaasjes die de bacterie afscheidt, de bloed-hersenbarrière kunnen passeren.
Gingipain-remmers verminderden in muisstudies de bacteriële infectie in de hersenen en beschermden hersencellen. Maar bij mensen met lichte tot matige alzheimer had een dergelijke remmer geen meetbaar effect op de cognitie. Dat resultaat is een serieuze kanttekening bij de verwachting dat dit therapeutisch pad werkt. Of je mondgezondheid op orde houden alzheimer kan voorkomen, is evenmin klinisch bewezen. Gezien het verband en de afwezigheid van risico is goede mondverzorging sowieso het overwegen waard, maar het is geen bewezen bescherming.
Bewijs gebaseerd op een meta-analyse/systematische review (16 studies), meerdere reviews, dier- en celstudies, en één klinische interventiestudie met een gingipain-remmer. Verbanden zijn consistent; oorzakelijkheid bij mensen is niet aangetoond.
Is er een relatie tussen veranderende lichaamsgeur en alzheimer?
Riekverlies is een goed gedocumenteerd vroeg verschijnsel bij Alzheimer, en veranderingen in de lichaamsgeur worden onderzocht als mogelijke marker, maar een klinisch bruikbare 'geurstest' voor Alzheimer bestaat nog niet.
Is er een middel in ontwikkeling dat alzheimer voorkomt?
Er zijn veelbelovende aanwijzingen dat een actieve leefstijl en het behandelen van risicofactoren zoals hoge bloeddruk en diabetes het risico kunnen verlagen. Bewezen preventie bestaat nog niet, maar als je nu begint met die aanpasbare factoren, profiteer je sowieso van de gezondheidsvoordelen.
Begint alzheimer tientallen jaren voor de diagnose?
Ja, de biologische veranderingen bij Alzheimer beginnen gemiddeld zo'n twintig jaar voor de diagnose, maar klachten komen pas veel later. Vroege opsporing via bloedtests wordt steeds beter mogelijk, al is het nog onduidelijk of vroeg ingrijpen de ziekte ook echt kan stoppen.
Verhoogt een tekort aan lithium het risico op dementie?
Onderzoek laat zien dat lithiumgebruik samenhangt met minder dementie, en bij vroege geheugenklachten zijn er eerste aanwijzingen dat het cognitieve achteruitgang vertraagt. Of dat ook geldt bij gevorderde dementie is nog onduidelijk.
Is er een verband tussen hormonen en dementierisico?
Is er een verband tussen depressie en een hoger risico op dementie?
Depressie hangt sterk samen met een hoger risico op dementie, al is het niet zeker of depressie dementie veroorzaakt of soms een vroeg teken ervan is. Behandeling van depressie lijkt het risico te verlagen, dus als jij of iemand in je omgeving last heeft van depressieve klachten, is het de moeite waard die serieus te nemen en te bespreken met een arts.