Is er een verband tussen mondbacteriën en de ontwikkeling van alzheimer?

Slechte tandvleesgezondheid en tandverlies hangen samen met een circa 20 procent hoger risico op cognitieve achteruitgang en dementie. Dat blijkt uit een meta-analyse van 47 longitudinale studies. De algehele bewijskwaliteit was echter laag: de studies verschilden sterk van elkaar, en het risico op omgekeerde causaliteit is reëel. Alzheimerpatiënten vergeten immers hun poetsgewoonten, dus slechte mondgezondheid kan ook gevolg zijn van de ziekte in plaats van oorzaak.

Eén specifieke mondbacterie, P. gingivalis, keert in meerdere studies terug als verdachte. Post-mortem hersenweefsel van alzheimerpatiënten bevatte deze bacterie, en de hoeveelheid giftige enzymen (gingipains) die zij produceren hing samen met de ernst van de kenmerkende eiwitophopingen in de hersenen. In muisproeven veroorzaakte besmetting via de mond hersenkolonisatie en meer amyloïdproductie. Een systematische review van 23 studies bevestigt dit patroon. Belangrijk: bij mensen is oorzakelijkheid nog niet bewezen, en één van de vroege publicaties over gingipains stamt van onderzoekers verbonden aan een farmaceutisch bedrijf met commercieel belang bij de bevindingen.

Een observationele cohortstudie met 60 alzheimerpatiënten vond dat wie bij aanvang tandvleesontsteking had, zes keer sneller achteruitging op een cognitietest over zes maanden. Dit verband ging gepaard met hogere ontstekingswaarden in het bloed. Het is één kleine studie van slechts zes maanden, dus de bevinding vraagt om herhaling in grotere groepen.

Meerdere reviews beschrijven hoe bacteriën of de stoffen die ze produceren via de bloedbaan of langs zenuwbanen de hersenen kunnen bereiken en daar ontsteking kunnen aanjagen. Dat mechanisme is biologisch plausibel, maar er zijn nog geen grote klinische onderzoeken bij mensen die aantonen dat tandvleesbehandeling alzheimer vertraagt of voorkomt. Onderzoekers roepen expliciet op tot zulke trials.