Ik heb APOE4, hoe erg is dat en wat kan ik eraan doen?

APOE4 is de bekendste genetische risicofactor voor de late vorm van Alzheimer. Eén kopie verhoogt je risico al flink en verlaagt de gemiddelde beginleeftijd van de ziekte. Met twee kopieën loopt het risico op tot zo'n 90% vóór je tachtigste, met een gemiddelde beginleeftijd van 68 jaar. Maar ook met één kopie is een diagnose absoluut niet onvermijdelijk.

Het gen werkt via meerdere routes tegelijk. Het verstoort de afbraak van amyloid-bèta (een schadelijk eiwit dat zich ophoopt in de hersenen), bevordert ophoping van tau-eiwitten, schaadt het cholesteroltransport en de energiehuishouding in je hersenen, en verstoort zelfs je slaap. Die schade begint al twintig jaar vóór de eerste klachten. APOE4 verhoogt ook het risico op hart- en vaatziekten en een beroerte, al verschilt dat per geslacht en etniciteit.

Goed nieuws: beheersbare leefstijlfactoren wegen soms zwaarder dan het gen zelf. In een groot cohortonderzoek met de UKBiobank (ruim 5.600 deelnemers) gaf hoge bloeddruk of diabetes vóór je 62e een groter Alzheimer-risico dan APOE4 alleen. Obesitas vóór je 62e verhoogde het risico met 54%. Tussen 62 en 72 jaar verdrievoudigde het risico bijna. Pas na je 72e werd APOE4 de dominante factor. Vroeg ingrijpen op bloeddruk, bloedsuiker en gewicht is dus concreet zinvol.

Op het gebied van voeding is er een eerste positief signaal. In een prospectief cohortonderzoek van Harvard beïnvloedde een mediterraan dieet bij mensen met twee APOE4-kopieën de dementie-gerelateerde stoffen in het bloed gunstiger dan bij niet-dragers. Dat suggereert dat voeding voor APOE4-dragers extra relevant kan zijn. Bewijs dat het ook daadwerkelijk dementie voorkomt, ontbreekt nog. Het idee dat de maagbacterie Helicobacter pylori het risico bij APOE4-dragers zou verhogen, werd in een groot Noors cohortonderzoek overigens niet bevestigd.

Specifieke preventieve medicijnen voor APOE4-dragers zijn nog in ontwikkeling. Het meeste winst haal je nu uit leefstijl: houd bloeddruk, bloedsuiker en gewicht zo vroeg mogelijk onder controle en overweeg een mediterraan voedingspatroon. Bespreek jouw situatie met een arts of genetisch counselor om dat goed op jouw persoonlijke situatie af te stemmen.