Hoe weet ik of ik te veel spiermassa verlies (sarcopenie)?
Maak je zorgen over spierverlies? Laat dan bij de huisarts of specialist zowel je spierkracht als je lichamelijk functioneren meten. Een lage spiermassa alleen is niet genoeg om sarcopenie vast te stellen.
Sarcopenie is het geleidelijke verlies van spiermassa én spierkracht dat bij het ouder worden kan optreden. Volgens de twee grote internationale richtlijnen, EWGSOP2 en AWGS 2019, stel je de diagnose op basis van drie dingen tegelijk: te weinig spiermassa, te weinig spierkracht en/of slecht lichamelijk functioneren. Een lage spiermassa alleen is dus niet voldoende1,2.
Spierkracht meet je in de praktijk met een handdynamometer: je knijpt zo hard mogelijk in een apparaatje. Die meting is alleen betrouwbaar als ze steeds op dezelfde manier wordt gedaan, met dezelfde hand, houding en aantal pogingen. Ook hoe snel je vanuit een stoel opstaat en je loopsnelheid zijn erkende maatstaven. Spiermassa zelf meet je met een DXA-scan, vergelijkbaar met een botdichtheidsscan maar gericht op spierweefsel, of met bio-elektrische impedantie, waarbij een zwakke stroom door je lichaam loopt. Een combinatie van simpele bewegingstesten, de SPPB, geeft een breder beeld van je lichamelijk functioneren3,4.
Echografie van spieren wordt wel onderzocht als aanvullende meetmethode, maar staat nog in de kinderschoenen. Een meta-analyse liet slechts matige tot lage diagnostische nauwkeurigheid zien, en alle 17 meegenomen studies hadden een hoog risico op vertekening. Als aanvulling kan het nuttig zijn, maar de gestandaardiseerde tests vervangen doet het voorlopig niet5.
Hoe vaak sarcopenie voorkomt hangt sterk af van de situatie. Bij mensen van 60 jaar en ouder in de algemene bevolking heeft gemiddeld zo'n 10 procent sarcopenie. In verpleeghuizen en ziekenhuizen loopt dat percentage flink op. Omdat er nog geen wereldwijde eenduidige definitie bestaat, zijn studies lastig te vergelijken6.
De gevolgen kunnen ernstig zijn. Bij dialysepatiënten hangt sarcopenie samen met een 82 procent hoger sterfterisico; lage spierkracht alleen al geeft een verdubbeling van het risico. Bij mensen met COPD komt sarcopenie voor bij 15 tot 34 procent en gaat het gepaard met een slechtere longfunctie en lagere kwaliteit van leven7,8. Let wel: dit zijn verbanden, geen bewezen oorzaak-gevolgrelaties. Maak je je zorgen, ga dan naar de huisarts zodat de juiste metingen gedaan kunnen worden.
Gebaseerd op meerdere richtlijn- en reviewartikelen (PMID 38583268, 38337720, 34537916, 21624928, 36513380, 32862514, 34989172, 33786569). De diagnostische criteria komen uit twee brede internationale richtlijnen. De meeste uitkomststudies zijn observationeel van aard. Er zijn geen gerandomiseerde trials beschikbaar voor diagnostische nauwkeurigheid in deze selectie.