Wat is sarcopenie en hoe voorkom je het verlies van spiermassa op hogere leeftijd?

Sarcopenie is het leeftijdsgebonden verlies van zowel spiermassa als spierkracht of lichamelijk prestatievermogen. Alleen een lage spiermassa is niet genoeg voor de diagnose: ook de spierfunctie moet verminderd zijn. Reviews schatten de prevalentie op 5 tot 10 procent in de algemene bevolking, maar afhankelijk van de gebruikte meetmethode loopt dat op tot wel 24 procent. Naast veroudering zelf spelen lichamelijke inactiviteit, chronische ziekten en onvoldoende eiwitinname een rol.

Sarcopenie heeft tastbare gevolgen. Lage handknijpkracht en een trage loopsnelheid voorspellen ieder afzonderlijk vallen, heupbreuken, mobiliteitsproblemen en vroegtijdige sterfte bij thuiswonende ouderen. Opvallend detail: de hoeveelheid spiermassa op een scan bleek in meerdere grote onderzoeken bij thuiswonende ouderen juist NIET zelfstandig geassocieerd met die uitkomsten. Het gaat dus meer om wat je spieren kunnen dan om hoeveel weefsel er meetbaar is. Bij mensen die tegelijk weinig spieren én veel vetmassa hebben (sarcopene obesitas) zijn de risico's nog groter.

Krachttraining is de best onderbouwde aanpak om sarcopenie te voorkomen of te behandelen. Het is echter niet voor iedereen haalbaar, zeker niet voor mensen met beperkingen. Voeding is de tweede pijler: een eiwitinname van minimaal 1,2 tot 1,6 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag lijkt beter te werken dan de gangbare aanbeveling van 0,8 gram. Daarbij spelen ook de hoeveelheid per maaltijd en het moment van innemen een rol. Zorgen over schade aan nieren of botten door hogere eiwitinname worden in het beschikbare onderzoek bij gezonde volwassenen niet ondersteund.

Een combinatie van voldoende eiwit, lichaamsbeweging en het aanpakken van onderliggende ontstekingen geeft de beste resultaten. Medicijnen die specifiek gericht zijn op spieropbouw, zoals middelen die een remmer van spiergroei blokkeren, worden nog onderzocht maar zijn nog niet bewezen effectief voor regulier gebruik.

Sarcopenie wordt vastgesteld door spiermassa te meten én spierfunctie te testen, bijvoorbeeld via een loopsnelheidstest of handknijpkracht. Een loopsnelheid onder 1 meter per seconde in combinatie met lage spiermassa is een gehanteerde diagnostische drempel. Er zijn nog geen bruikbare bloedmarkers beschikbaar.