Helpt koffie drinken echt tegen dementie of is dat een mythe?

Twee tot drie kopjes koffie per dag is geassocieerd met een 18% lager risico op dementie, vergeleken met nauwelijks koffie drinken. Dat blijkt uit een grote langlopende Harvard-studie onder meer dan 130.000 mensen, gevolgd tot 43 jaar. De sleutel lijkt cafeïne te zijn: cafeïnevrije koffie liet geen vergelijkbaar effect zien in diezelfde studie.

Thee doet het minstens zo goed, en misschien beter. Een aparte meta-analyse van 38 cohortstudies vond dat elk extra kopje thee per dag samenhing met 4% minder dementierisico. De combinatie van 2-3 kopjes koffie én 2-3 kopjes thee per dag hing samen met 28% minder dementie en zelfs 32% minder beroerte, vergeleken met helemaal niet drinken. Dat laatste komt uit een UK Biobank-analyse van ruim 365.000 mensen.

Er zijn echter ook tegengeluiden. Diezelfde meta-analyse van 38 cohortstudies zag voor koffie apart géén statistisch significant beschermend effect op dementie of alzheimer. Een eerdere meta-analyse van 8 studies vond evenmin een verband. En de Rotterdam Studie wees op een sluipend probleem: mensen die dementie al stilletjes beginnen te ontwikkelen, drinken soms al vroeg minder koffie. Als je dat niet goed corrigeert in de analyse, lijkt koffie beschermend terwijl het eigenlijk andersom zit. Dat twijfelzaad is nog niet volledig weggenomen.

Hoe koffie in theorie zou kunnen beschermen, is in lab- en dieronderzoek redelijk onderzocht: cafeïne en diverse plantaardige stoffen in koffie lijken hersencellen te beschermen. Maar mechanismen die in een petrischaaltje of bij muizen werken, bewijzen niets bij mensen.

Op het gebied van veiligheid is er weinig te vrezen bij 2-3 kopjes per dag. Overmatig gebruik, ruwweg 10 kopjes of meer, kan leiden tot angst, slaapproblemen en maagklachten. Daar zit dus een praktisch plafond aan wat je ermee kunt doen, ook als het effect bij mensen ooit bevestigd wordt.