Senolytica verwijderen aantoonbaar verouderde cellen en verlagen ontstekingsstoffen in het bloed, maar dit is tot nu toe alleen aangetoond in een pilotstudie van negen mensen. Het dieronderzoek is indrukwekkend maar niet maatgevend voor mensen. Grootschalig klinisch bewijs ontbreekt nog, en de kankerbiologie van seniescente cellen maakt ongericht gebruik riskant.
Verouderde cellen, ook wel seniescente cellen genoemd, zijn cellen die gestopt zijn met delen maar niet afsterven. Ze hopen zich op naarmate we ouder worden en scheiden voortdurend ontstekingsstoffen uit, de zogenaamde SASP. In diermodellen is het verwijderen van deze cellen met senolytica opvallend succesvol: meer dan 40 aandoeningen, waaronder hart-, nier-, long-, bot- en hersenziekten, leken te verbeteren of te vertragen. Maar resultaten bij dieren vertalen zich lang niet altijd naar mensen, en dat geldt ook hier.
Bij mensen is het bewijs nog pril. De meest geciteerde humane studie testte een combinatie van het kankermedicijn Dasatinib (100 mg) en het natuurlijke flavonoïd Quercetin (1000 mg) gedurende 3 dagen bij slechts 9 mensen met diabetische nierziekte. Binnen 11 dagen daalde het aantal verouderde cellen in vetweefsel en huid meetbaar, en ook de bloedspiegel van diverse ontstekingsstoffen nam af. Dat klinkt positief, maar dit was een pilotstudie zonder controlegroep en met negen deelnemers. Bovendien hebben enkele betrokken onderzoekers financieel belang bij senolytica via patenten bij de Mayo Clinic, wat meespeelt bij de interpretatie van de resultaten.
Verouderde cellen in de hersenen hopen zich op bij hersenveroudering en ziekten zoals Alzheimer. Of senolytica ook daar bij mensen iets kunnen betekenen, is een open vraag. Onderzoekers benadrukken dat er voor toepassing in de hersenen nog veel beperkingen en onzekerheden zijn. Er lopen klinische studies naar senolytica bij diabetes, longfibrose, Alzheimer, artrose en osteoporose, maar grootschalig bewijs van veiligheid en effectiviteit bij mensen ontbreekt nog.
Een belangrijk veiligheidsaspect verdient aparte aandacht: verouderde cellen zijn niet simpelweg schadelijk. Kort nadat ze ontstaan, kunnen ze juist tumoren remmen. Pas wanneer ze lang aanwezig blijven, worden ze kankerbevorderend via hun ontstekingssecretie. Senolytica kunnen in theorie helpen, maar het moment en de context zijn cruciaal. Dit maakt ongericht zelfgebruik riskant, ook omdat Dasatinib een kankermedicijn is met bekende bijwerkingen.
Er gaat ook aandacht naar de huid: de hypothese bestaat dat verouderde huidcellen via de bloedbaan andere organen kunnen beschadigen, en dat een senolytica-crème mogelijk het hele lichaam zou kunnen beschermen. Dit is echter speculatief en klinisch niet aangetoond. Experts zijn eensgezind: senolytica zijn nog niet gereed voor gebruik buiten klinische studies. Quercetin is als voedingssupplement vrij verkrijgbaar, maar de beschikbare humane data zijn te beperkt om een veilige of effectieve dosering bij gezonde mensen te onderbouwen.
Zeven claims gebaseerd op zes PMID-bronnen (31542391, 32686219, 35015337, 35953721, 38030088, 36045302, 33262144, 35012887). De enige directe humane interventiestudie (PMID 31542391) betreft N=9 zonder placebogroep. Overige bronnen zijn overwegend reviewartikelen over dierdata en mechanistisch onderzoek. Geen gerandomiseerde gecontroleerde trials bij mensen beschikbaar in deze bronnenverzameling.