Wat doet seneszentie precies met je cellen als je ouder wordt?

Seneszentie is een toestand waarbij een cel permanent stopt met delen. Zodra dat gebeurt, kan die cel zich niet meer vermenigvuldigen, ook als er groeisignalen binnenkomen. Op zichzelf klinkt dat als een slim noodrem-mechanisme, en dat is het ook: beschadigde of ontspoorde cellen worden zo tegengehouden voordat ze uitgroeien tot kankercellen. Tijdens de embryonale ontwikkeling en bij weefselherstel na een blessure spelen seneszente cellen zelfs een nuttige, tijdelijke rol.

Het probleem begint als seneszente cellen zich ophopen. In plaats van zichzelf op te ruimen via geprogrammeerde celdood, zijn ze daar juist opvallend resistent tegen. Ze blijven aanwezig in je weefsels en schakelen over op een patroon van continue uitscheiding: tientallen signaalstoffen, groeifactoren en ontstekingsbevorderaars komen in de omgeving terecht. Dit fenomeen heeft de naam 'SASP' gekregen, wat je kunt vertalen als het 'actieve uitscheidingsprofiel van de seneszente cel'. Via die stoffen beschadigen seneszente cellen ook naburige, nog gezonde cellen.

Naarmate je ouder wordt, hopen die cellen zich op in steeds meer weefsels tegelijk. Het gevolg is een sluimerende, chronische ontsteking die het vermogen van weefsels om zichzelf te herstellen steeds verder ondermijnt. Dit wordt in verband gebracht met een reeks ouderdomsaandoeningen. In het hart en de bloedvaten draagt seneszentie bij aan aderverkalking en littekenvorming. In botten en gewrichten helpt de voortdurende lokale ontsteking botafbraak en gewrichtsschade op gang. In de hersenen zijn seneszente cellen aangetroffen bij Alzheimerpatiënten; in dieronderzoek verbeterde het gericht verwijderen van deze cellen de hersenpathologie en het geheugen, maar hoe dat bij mensen precies werkt is nog onvoldoende duidelijk.

Een complicerende factor is dat seneszente cellen onderling sterk van elkaar verschillen: hoe ze eruitzien en wat ze uitscheiden hangt af van het celtype, de oorzaak en de plek in het lichaam. Dat maakt het moeilijk om seneszentie betrouwbaar te meten in een levend mens, wat op zijn beurt therapieontwikkeling bemoeilijkt.

De kern van het dilemma is dit: seneszentie is zowel beschermer als veroorzaker van schade. Wie seneszentie blindelings wil uitschakelen, haalt ook een rem op kanker weg. Dat is precies waarom toekomstige behandelingen gericht moeten zijn op het selectief verwijderen of temperen van schadelijke, opgehopende seneszente cellen, zonder de nuttige varianten aan te tasten.