Helpt een zware deken echt beter slapen?
Voor volwassenen met slaapproblemen of angstklachten laat het onderzoek een positief effect zien, al is het bewijs nog beperkt in omvang. Een zware deken is veilig om te proberen, maar vervangt geen behandeling als je last hebt van serieuze insomnie of een psychiatrische aandoening.
Bij volwassenen met insomnie zijn er positieve aanwijzingen. Een kleine gerandomiseerde studie bij 102 volwassenen zag na een maand een bijna twee keer zo grote verbetering in slaapkwaliteit bij de verzwaarde-deken-groep dan bij de controlegroep. Ook dagslaperigheid, stress, angst en vermoeidheid namen meer af. Dat zijn bemoedigende resultaten, maar de studie was verkennend van opzet; grotere vervolgstudies zijn nodig om dit te bevestigen.
Bij mensen met angstklachten, met name bij mensen met een psychiatrische aandoening, is het bewijs iets steviger. Meerdere overzichtsstudies van gerandomiseerde onderzoeken laten een matig maar consistent effect zien op angst. De helft van de onderliggende studies heeft methodologische zwaktes, dus de zekerheid is niet volledig, maar de richting is helder positief.
Of een zware deken ook echt slapeloosheid verhelpt bij psychiatrische patiënten, is minder zeker. Het totale gepoolde effect over drie studies was niet statistisch significant. Een deelanalyse van twee vergelijkbare studies liet wél een zinvol effect zien. Daarmee is het bewijs op dit punt wisselend en vooralsnog onvoldoende om harde conclusies aan te verbinden.
Bij kinderen is het beeld gemengd. Kwalitatief onderzoek bij kinderen met ADHD laat zien dat ze zichzelf rustiger en veiliger voelen met de deken, en ouders zijn overwegend positief. Maar objectief bewijs voor slaapverbetering bij kinderen is zwak. Richtlijnen stellen expliciet dat een zware deken voor kinderen met autisme geen bewezen standaardbehandeling is.
Op het gebied van veiligheid is de boodschap helder: in geen van de onderzochte studies kwamen ernstige bijwerkingen voor, bij zowel volwassenen als kinderen. De veiligheidsstudies zijn wel kortdurend en kleinschalig, dus langetermijnrisico's zijn niet grondig onderzocht. Als je overweegt een zware deken te proberen bij een kind, is het verstandig het te bespreken met een behandelaar.
Bewijs komt uit twee meta-analyses van RCTs en cohortstudies (angst en slapeloosheid bij psychiatrische patiënten), één gerandomiseerde pilotstudie bij 102 insomniepatiënten, één pilotstudie met vier deelnemers, en kwalitatief en cross-sectioneel onderzoek bij kinderen met ADHD. De mechanistische verklaring (via oxytocine en gevoel van veiligheid) is alleen theoretisch onderbouwd.