Helpen statines om dementie te voorkomen?
Onderzoek bij mensen laat zien dat statines dementie niet voorkomen, ook al suggereert ander onderzoek soms een verband. Gebruik ze gerust voor je hart en bloedvaten, maar reken niet op extra bescherming voor je geheugen.
Studies waarbij mensen willekeurig werden ingedeeld geven het duidelijkste antwoord: statines verlagen het risico op dementie niet. In een overzicht van 20 van zulke studies met meer dan 100.000 deelnemers werd bij 1,33% van de statinegebruikers dementie vastgesteld, tegenover 1,36% in de groep die een nepbehandeling kreeg. Dat verschil is verwaarloosbaar. Een apart groot overzicht (26.340 deelnemers) bevestigt dit: wie statines krijgt vanwege een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, ontwikkelt even vaak dementie of geheugenachteruitgang als wie een nepbehandeling krijgt.
Registratiestudies, waarbij mensen jarenlang gevolgd werden zonder dat iemand iets toegewezen kreeg, laten een ander beeld zien. Statinegebruikers kregen minder vaak de diagnose dementie, en bij de ziekte van Alzheimer was het verschil nog groter. Maar dit verband kan verklaard worden doordat mensen die statines slikken gemiddeld gezonder leven dan mensen die ze niet slikken. Oorzaak en gevolg zijn hier niet te onderscheiden.
De genetische aanwijzingen zijn het meest intrigerend. Bij mensen met van nature een lager cholesterol via hetzelfde mechanisme als statines, was dementie veel zeldzamer. Dat suggereert dat cholesterolverlaging vroeg in het leven en volgehouden over decennia wél een rol kan spelen. Maar statines op latere leeftijd starten haalt dat effect niet: studies bij mensen laten dit overduidelijk zien.
Voor wie statines al gebruikt vanwege hart- of vaatziekten: de hersenen hoeven niet te worden ontzien. Zelfs bij extreem lage LDL-waarden, bereikt via een combinatie van een statine en een aanvullend cholesterolverlagend medicijn, werd na zeven jaar geen cognitieve schade gemeten. Statines zijn cognitief veilig, ook op de lange termijn.
Bij mensen die al dementie hebben, helpen statines evenmin. Vier studies bij in totaal 1154 deelnemers lieten geen enkel voordeel voor het geheugen zien. Verder blijkt dat sterk wisselende cholesterolwaarden van jaar tot jaar bij ouderen samengaan met een hoger risico op dementie, maar ook dat is een verband zonder bewezen oorzaak.
Het antwoord steunt vooral op twee grote overzichten van gerandomiseerde studies (meer dan 100.000 en 26.340 deelnemers), een Cochrane-review, vier gerandomiseerde studies bij bestaande dementie (1154 deelnemers) en een grootschalige genetische analyse (meer dan 1 miljoen mensen). De gerandomiseerde studies geven sterke aanwijzingen dat statines dementie niet voorkomen. De observationele bevindingen wijzen de andere kant op, maar zijn gevoelig voor vertekening. Een umbrella review van 68 meta-analyses beoordeelde het bewijs voor een beschermend effect als van matige zekerheid, en concludeerde dat het niet volstaat om statines specifiek voor dementiepreventie aan te bevelen.
Wat kan ik concreet doen om dementie te voorkomen?
Bloeddruk beheersen, stoppen met roken, bewegen en gehoorverlies aanpakken zijn de stappen met de sterkste onderbouwing. Geen enkele maatregel geeft garantie, maar op meerdere van deze factoren tegelijk letten geeft je de beste kans.
Kun je dementie voorkomen met je leefstijl?
Leefstijl beïnvloedt je dementierisico wel degelijk: een derde van alle gevallen hangt samen met aanpasbare factoren zoals bewegen, bloeddruk en roken. Zeker als je al een verhoogd risico hebt, loont het om meerdere dingen tegelijk aan te pakken.
Helpen paddenstoelen eten tegen dementie?
Vroege onderzoeken laten zien dat bepaalde paddenstoelsoorten cognitief interessant kunnen zijn. Als je ze eet als onderdeel van een gevarieerd, plantaardig dieet, sluit je aan bij een eetpatroon dat in grote analyses met minder cognitieve achteruitgang wordt gelinkt.
Beschermt sociaal en actief blijven tegen dementie?
Sociaal en actief blijven is waarschijnlijk je beste leefstijlinvestering tegen dementie. De sterkste resultaten komen van programma's die beweging, voeding, cognitieve prikkels én sociale contacten combineren, niet van één factor alleen.
Helpt koffie drinken echt tegen dementie of is dat een mythe?
Dagelijks 2 tot 3 koppen cafeïnehoudende koffie hangt in meerdere grote studies samen met een lager dementierisico, maar dit is geen bewezen oorzakelijk verband. Thee erbij drinken lijkt de associatie te versterken, en cafeïnevrije koffie voegt niets toe.