Zijn ultrabewerkte producten slecht voor je levensduur?

Vlees- en visproducten in bewerkte vorm, zoals worst, vleeswaren en kant-en-klaarburgers, laten het sterkste verband zien met een vroeg overlijden. Wie veel van dit soort producten eet, heeft 6 tot 43 procent meer kans op sterfte, afhankelijk van de doodsoorzaak. Frisdrank (met of zonder suiker), zuiveldesserts en ultrabewerkt ontbijtvoedsel hangen samen met een licht verhoogde sterftekans van 7 tot 9 procent.

Voor vroegtijdig overlijden in het algemeen lopen de gevonden risicoschattingen sterk uiteen: van slechts 4 procent hoger in een grote studie met meer dan 114.000 deelnemers, tot 21 procent hoger in een samenvatting van meerdere studies. Per 50 gram meer per dag pakt dat uit op ongeveer 2 procent extra risico. Dat klinkt bescheiden, maar je eet ultrabewerkte producten zelden in kleine hoeveelheden. Het verband met hart- en vaatsterfte lijkt groter (50 procent hoger risico), maar de individuele studies zijn van zeer lage kwaliteit.

Het sterkst onderbouwde verband is dat met type 2 diabetes. Voor elke stap omhoog in de hoeveelheid ultrabewerkt voedsel stijgt het risico met zo'n 12 procent. Dit is ook het enige terrein waarop het bewijs als 'matig' wordt beoordeeld, in plaats van 'laag' of 'zeer laag'. Bij darmkanker is een kleiner maar vergelijkbaar betrouwbaar verband gevonden van 4 procent per 10 procent meer ultrabewerkt voedsel in de voeding.

Er zijn twee cruciale nuances. Ten eerste: in een grote Amerikaanse studie, met bijna 35 jaar follow-up, was er géén verband te vinden met sterfte door kanker of hart- en vaatziekten als je die doodsoorzaken apart bekeek. Ten tweede: bij mensen met een goede algehele voedingskwaliteit verdween het sterfterisico grotendeels. Dat suggereert dat het totale patroon van eten minstens zo veel uitmaakt als hoeveel je eet uit een zak of doos.

De kern van de wetenschappelijke discussie is nog niet beslecht: is de bewerking zelf het probleem, of zijn ultrabewerkte producten gewoon een goede maatstaf voor een ongezond eetpatroon in het algemeen? Alle beschikbare verbanden zijn gevonden in observationeel onderzoek, waarbij oorzaak en gevolg niet hard zijn te bewijzen. Opmerkelijk is dat van 45 onderzochte gezondheidsuitkomsten er bij 71 procent een verband met ultrabewerkte voeding naar voren kwam, maar voor de meeste van die verbanden is de bewijskwaliteit laag tot zeer laag.