Zegt je telomeerlengte iets nuttigs over je gezondheid?

Telomeerlengte is geen eenvoudige gezondheidsthermometer. Een langere telomeer is niet per definitie beter: genetisch langere telomeren verhogen robuust het risico op 24 soorten kanker, het sterkst voor botkanker, glioblastoom en schildklierkanker. Kortere telomeren hangen juist samen met een hoger risico op hartziekte, chronische nierziekte, reuma en idiopathische longfibrose. Het is dus een dubbele relatie: te kort is slecht voor het ene, te lang is slecht voor het andere.

Hoe sterk is het bewijs daarvoor? De verbanden komen uit genetisch onderzoek waarbij aangeboren varianten als 'natuurlijk experiment' dienen, wat een sterkere aanwijzing voor oorzakelijkheid geeft dan eenvoudige correlatiestudies. Toch is er ook ouder genetisch onderzoek dat suggereert dat telomeerlengte bij de meeste ziekten eerder een gevolg is dan een oorzaak. Die tegenstelling is nog niet volledig opgelost.

Een meting van je telomeerlengte in bloed zegt ook niet alles over de rest van je lichaam. De samenhang tussen bloedtelomeren en die in andere weefsels is matig: de correlatie ligt gemiddeld rond de 0,58, en dat is nog lager als je bloed vergelijkt met weefsel dat niet van bloed afstamt. Wat je telomeertest aangeeft, weerspiegelt dus maar beperkt wat er in je hersenen, longen of darmcellen speelt.

Kun je dan je telomeerlengte gunstig beïnvloeden? Eén grote gerandomiseerde studie vond dat vitamine D3 (2000 IE per dag gedurende vier jaar) de telomeerverkorting significant remde: gemiddeld 140 basenparen minder verlies ten opzichte van placebo. Dat is statistisch aantoonbaar maar klein in absolute zin. Visolie (1 gram per dag) had in dezelfde studie geen meetbaar effect op telomeerlengte. Langdurige obesitas vanaf de kindertijd of adolescentie hing samen met snellere telomeerverkorting al op 28-31-jarige leeftijd, wat het belang van een gezond gewicht van jongs af aan onderstreept.

Telomeren spelen ook een fundamentele rol bij kanker: in meer dan 50 soorten kanker zijn mutaties gevonden in het gen dat telomeeraanmaak regelt (TERT), waardoor kankercellen zich eindeloos kunnen blijven delen. Bij zeldzame erfelijke varianten van datzelfde gen ontwikkelen mensen een specifieke bloedaandoening (myelodysplastisch syndroom) gemiddeld zeven jaar vroeger en hebben ze een slechtere overleving na stamceltransplantatie. Dat betreft een kleine patiëntengroep, maar het laat zien dat telomeerbiologie medisch relevant kan zijn voor mensen met een familiegeschiedenis van vroege bloedaandoeningen.