Kun je je telomeren langer maken met je leefstijl?
Leefstijl kan telomeerverkorting waarschijnlijk niet volledig terugdraaien, maar stoppen met roken, gezond eten en bewegen hangen consistent samen met een gunstiger telomeerprofiel én een lager ziekterisico, ook bij mensen met korte telomeren.
Telomeren zijn de beschermende uiteinden van je chromosomen. Ze worden van nature korter naarmate cellen zich delen en je ouder wordt. Kortere telomeren hangen samen met een licht verhoogd risico op sterfte in het algemeen (ruwweg 8% per stap korter) en sterkere risico's op luchtwegaandoeningen en gewrichts- en bewegingsproblemen. Ook beroerte, dementie en leververvetting komen vaker voor bij kortere telomeren, al is het nog niet bewezen dat de kortere telomeren daar de oorzaak van zijn.
Roken is de leefstijlfactor met het sterkste bewijs voor kortere telomeren. Overmatig alcoholgebruik gaat ook samen met kortere telomeerlengte. Dit zijn associaties gemeten in grote groepen, maar de samenhang is consistent genoeg om er gewicht aan te geven. Stoppen met roken is dus de meest concrete stap die je vanuit dit onderzoek kunt zetten.
Voor gezonde voeding en beweging zijn de aanwijzingen minder sterk. Een mediterraan voedingspatroon, volkoren producten, groenten, fruit, noten en koffie hangen samen met iets langere telomeren, maar het gaat om observationeel onderzoek waarbij andere factoren een rol kunnen spelen. Beweging wordt ook in verband gebracht met telomeerlengte, maar het bewijs daarvoor is indirect en beperkt. Je kunt dus niet zeggen dat je telomeren aantoonbaar langer worden als je meer sport of gezonder eet, wel dat deze gewoonten samengaan met een gunstiger telomeerprofiel.
Een groot deel van je telomeerlengte ligt al vast bij de geboorte. Erfelijke aanleg, geslacht en zelfs de leeftijd van je moeder bij jouw geboorte spelen allemaal mee. Dat betekent dat leefstijl werkt tegen een genetische achtergrond die je niet kunt veranderen.
Eén bevinding springt eruit: mensen met van nature kortere telomeren maar een gezonde leefstijl lieten geen significant hoger risico zien op beroerte, dementie of depressie op oudere leeftijd. Dat suggereert dat een gunstige leefstijl het nadeel van kortere telomeren kan compenseren, ook al worden de telomeren zelf er misschien niet meetbaar langer van. De praktische betekenis is dus groter dan alleen de telomeerlengte als getal.
Alle claims zijn gebaseerd op observationeel en associatief onderzoek; er zijn geen RCT's beschikbaar die aantonen dat een specifieke leefstijlverandering telomeren aantoonbaar verlengt. Mendeliaanse randomisatie vond geen bewijs voor causaliteit tussen telomeerlengte en hersenaandoeningen.