Wat doet telomerase voor de lengte van je telomeren?

Telomerase is een enzym dat bij elke celdeling de uiteinden van chromosomen, de telomeren, aanvult. Het plakt steeds nieuwe stukjes DNA (de volgorde TTAGGG) aan die uiteinden vast. Zonder dit enzym worden telomeren bij elke celdeling iets korter, totdat de cel stopt met delen. Dat proces wordt gezien als een biologische verouderingsklok.

In de meeste gewone lichaamscellen is telomerase na de vroege embryonale fase nauwelijks meer actief. Daardoor raken die cellen bij herhaaldelijk delen uitgeput: de telomeren worden te kort, de cel gaat in een soort slaapstand (senescentie) en deelt niet meer. Stamcellen en kiemcellen vormen een uitzondering; die houden telomerase langer actief.

Telomerase werkt ook niet ongecontroleerd. Speciale eiwitten op de telomeren bepalen wanneer het enzym toegang krijgt. De kortste telomeren krijgen voorrang: zij worden als eerste aangevuld. Zo bewaart het systeem een evenwicht en groeit de telomeer niet eindeloos door.

Er is een belangrijke keerzijde. In de meeste kankercellen wordt telomerase opnieuw actief, waardoor die cellen eindeloos kunnen blijven delen. Telomeerverkorting in gezonde cellen werkt juist als een rem: een cel die te lang heeft gedeeld, stopt vanzelf. Die rem remt ook tumorvorming.

Als telomerase door een erfelijke mutatie niet goed werkt, ontstaan zogenoemde telomeeropathieën. Dit zijn aandoeningen waarbij telomeren structureel te snel slijten, met ernstige gevolgen voor weefsels die veel celdeling vragen, zoals beenmerg en longen. Dat laat zien hoe essentieel een goed werkend telomerase-systeem is.