Werkt de griepprik minder goed als je ouder bent?

De griepprik werkt bij ouderen van 65 jaar en ouder gemiddeld voor zo'n 31% van de gevallen. Bij kinderen onder 18 jaar is dat bijna 49%, bij volwassenen tussen 18 en 64 jaar 37%. Dit verschil is bevestigd in een grote analyse van 191 studies en is statistisch overtuigend aangetoond.

Twee biologische mechanismen verklaren dit patroon. Ten eerste veroudert het afweersysteem: het reageert trager en zwakker op een vaccin. Ten tweede speelt mee dat het immuunsysteem bij ouderen sterk leunt op herinneringen aan vroegere griepinfecties, waardoor het moeilijker reageert op nieuwe varianten van het virus. Beide effecten versterken elkaar. Bovendien beschermt het standaardvaccin iedereen slechter tegen de A/H3N2-stam van het griepvirus (26,8%) dan tegen andere stammen (tot 55%), wat voor ouderen een extra nadeel is omdat zij toch al kwetsbaarder beginnen.

Gelukkig zijn er alternatieven voor het standaardvaccin die bij ouderen duidelijk beter werken. Een hoge-dosis vaccin, met viermaal zoveel werkzame stof als gewoon, leidde over tien griepseizoenen en bij meer dan 22 miljoen mensen tot 16% minder griepachtige ziekte, bijna 12% minder ziekenhuisopnames door griep, en ruim 27% minder longontsteking-opnames vergeleken met het standaardvaccin. Sterfte door griep of longontsteking lag zelfs 40% lager. Een vaccin met een immuunversterkende hulpstof (adjuvant) liet in observationele studies 25% minder ziekenhuisopnames zien ten opzichte van het gewone vaccin. Ook een zogenaamd recombinant vaccin presteert beter. Welk van deze drie typen het beste scoort, kan op basis van de huidige studies niet worden gezegd: ze liggen dicht bij elkaar.

Of jaarlijks herhalen van de prik je bescherming verder vermindert, is nog onduidelijk. Sommige studies zien een licht afnemend effect bij mensen die elk jaar worden gevaccineerd, andere studies niet. Hier ontbreekt nog voldoende langetermijnonderzoek voor een heldere conclusie.