Welke nieuwe benaderingen zijn er voor vroege opsporing van kanker?
Bloedtests voor vroege kankeropsporing laten veelbelovende resultaten zien en sluiten kanker in veel gevallen goed uit. Bij vroege stadia wordt echter nog een aanzienlijk deel van de gevallen gemist, en dat is het voornaamste voorbehoud om in gedachten te houden.
Bloedtests voor vroege kankeropsporing zijn volop in ontwikkeling. Uit veel studies samen blijkt dat zulke tests goed zijn in het geruststellen van gezonde mensen: slechts zelden krijgt iemand zonder kanker ten onrechte een positieve uitslag. De keerzijde is dat de tests nog een flink deel van echte gevallen missen. Van alle onderzochte sporen in het bloed scoort celvrij DNA (cfDNA) het beste. Dat zijn kleine stukjes erfelijk materiaal die kankercellen in het bloed loslaten.
Verschillende commerciële tests proberen via één bloedafname allerlei kankersoorten tegelijk te vinden. Ze zijn allemaal goed in het vrijspreken van gezonde mensen, maar hun vermogen om kanker te vinden verschilt sterk. Juist in de vroege stadia, waar behandeling de meeste kans op genezing biedt, doen de tests het slechter dan bij gevorderde kankers. Onderzoek dat aantoont of deze tests ook echt leiden tot minder sterfgevallen of een betere kwaliteit van leven, is er nog niet.
Als je kunstmatige intelligentie gebruikt om cfDNA te analyseren, worden de uitslagen iets nauwkeuriger: iets minder vals-positieven en iets minder gemiste gevallen. Maar de resultaten verschillen sterk per land en per groep onderzochte mensen, dus je kunt die cijfers niet zomaar overal toepassen. Er wordt ook gekeken naar andere sporen in het bloed, zoals circulerende microRNA's. Die zien er veelbelovend uit, maar het bewijs daarvoor is nog dun en stamt grotendeels uit oudere studies.
Een heel andere aanpak is het gebruik van kunstmatige intelligentie bij weefselonderzoek: niet via bloed, maar via weefsel dat al is afgenomen. AI kan daarop automatisch tumoren herkennen en voorspellen hoe iemand op behandeling reageert. Breed ingezet wordt dit nog niet, want toegang tot de benodigde gegevens en regelgeving vormen nog drempels. Er is ook een experimentele methode die patronen analyseert in ingedroogde druppels lichaamsvloeistof, zoals bloed of urine. De cijfers die daarvoor worden gepubliceerd zijn op papier hoog, maar de studies zijn onbetrouwbaar en of het in de praktijk werkt is volstrekt onduidelijk.
Dit antwoord rust op meerdere overzichtstudies, waaronder systematische reviews met meta-analyses van respectievelijk 17 en 13 studies over liquid biopsy en machine learning op cfDNA, een door het Britse NIHR gefinancierde systematische review van 36 studies over meerdere commerciële tests, en een systematische review namens ESMO over AI in pathologie. De reviewers van de MCED-tests beoordeelden de meeste studies als risicovol op vertekening; voor de DPT-methode (patroonvorming in vloeistoffen) is de variatie tussen studies uitzonderlijk groot. De onderzoekers benadrukken zelf dat er voor geen van deze methoden gerandomiseerde uitkomststudies zijn afgerond die sterfte of kwaliteit van leven meten, de maatstaven die er voor patiënten het meest toe doen.
Hoe kun je melanoom vroeg opsporen?
Vroege opsporing van melanoom lukt het best door je huid regelmatig zelf te checken, de ABCDE-kenmerken te kennen en bij twijfel een dermatoloog te raadplegen, zeker als je een lichte huid hebt of melanoom in de familie.
Is een colonoscopie de enige manier om darmkanker vroeg op te sporen?
Een colonoscopie is niet de enige manier om darmkanker vroeg op te sporen. Ontlastingstests, CT-scans en sigmoïdoscopie zijn erkende alternatieven. Kies samen met je arts de methode die je ook écht gaat doen, en begin daarmee vanaf je 45e.
Welke kankerscreenings zijn zinvol vanaf welke leeftijd?
Darmkankerscreening vanaf 50 jaar en mammografie vanaf 40 jaar hebben de beste onderbouwing voor de gemiddelde persoon; longkankerscreening is alleen relevant als je een zware rookgeschiedenis hebt. Andere screenings zijn alleen zinvol bij specifieke risicofactoren of erfelijke aandoeningen.
Wat kan ik zelf doen om mijn kans op kanker te verlagen?
Door niet te roken, alcohol te beperken, een gezond gewicht aan te houden en genoeg te bewegen, verlaag je je kans op meerdere veelvoorkomende kankersoorten aantoonbaar, ook als kanker in je familie voorkomt.
Waarom neemt de kans op kanker toe met de leeftijd?
Kanker komt vaker voor op hogere leeftijd omdat DNA-schade zich opstapelt, het immuunsysteem achteruitgaat en beschadigde cellen hun omgeving kunnen verstoren. Je kunt dit niet volledig voorkomen, maar risicofactoren beperken en screeningsprogramma's volgen helpt om kanker vroeg te ontdekken.