Wat zijn vrije radicalen en wat doen ze met je cellen?

Elke cel in je lichaam produceert voortdurend energie, en dat gaat niet zonder bijproducten. Ongeveer 5% van de zuurstof die je cellen verbranden, wordt niet omgezet in water en energie maar in vrije radicalen, ook wel reactieve zuurstofsoorten genoemd. Ze zijn dus geen ongeluk, maar een onvermijdelijk gevolg van het leven zelf.

Vrije radicalen zijn onstabiele moleculen die schade aanrichten aan de drie hoofdbouwstenen van je cellen: DNA, vetten in celmembranen en eiwitten. Schade aan DNA is daarin het meest kritieke punt, omdat het een eerste stap kan zijn richting ziekten zoals kanker.

Maar vrije radicalen zijn niet puur negatief. Je immuunsysteem gebruikt ze actief om indringers te doden, en ze functioneren als signaalstoffen waarmee cellen met elkaar communiceren. Ze zijn dus een tweesnijdend zwaard: nuttig in kleine hoeveelheden, gevaarlijk als ze de overhand nemen.

Dat gevaarlijke onevenwicht heet oxidatieve stress: er worden meer vrije radicalen aangemaakt dan je lichaam kan afvoeren. Dit wordt in verband gebracht met suikerziekte, aderverkalking, kanker en hersenziekten zoals Alzheimer en Parkinson. Hoe sterk vrije radicalen oorzakelijk bijdragen verschilt per ziekte, maar de verbanden zijn herhaaldelijk gevonden. Externe factoren als uitlaatgassen, uv-straling en bepaalde medicijnen verhogen de aanmaak extra, waarbij de huid als buitenste orgaan bijzonder kwetsbaar is. Ook bij ernstige infecties kan losgeraakt ijzer in je bloed de schade verergeren door extra agressieve vrije radicalen te maken.

De logische gedachte dat je oxidatieve stress simpelweg kunt stoppen met antioxidantsupplementen, klopt niet. Klinische studies met hoge doses vitamine E, vitamine C en bètacaroteen laten geen overtuigend voordeel zien bij het voorkomen of behandelen van chronische ziekten. Grote hoeveelheden antioxidantsupplementen slikken is dus niet bewezen effectief, ook al lijkt het intuitief zinvol.