Wat is senescente cellen en waarom zijn ze slecht voor je?

Elke cel in je lichaam heeft een noodrem: als ze te veel schade oploopt, kan ze permanent stoppen met delen. Dat zijn senescente cellen. Ze reageren niet meer op groeisignalen en sterven ook niet op de normale manier af. Die combinatie, permanent stilstaan maar toch blijven leven, is wat ze bijzonder maakt.

Cellen raken in deze toestand door DNA-schade, door telomeerverkorting (de beschermende dopjes aan het eind van je chromosomen worden bij elke celdeling iets korter), of doordat een gen dat kanker kan veroorzaken ineens aanslaat. Het is dus een noodreactie op bedreiging. Op korte termijn is dat slim: een beschadigde cel die stopt met delen kan geen tumor vormen.

Het probleem begint wanneer die cellen zich ophopen. Senescente cellen scheiden grote hoeveelheden ontstekingsstoffen uit, een mix van signaalmoleculen, enzymen en andere stoffen die de omgeving opruien. Dit zorgt voor een sluimerende, chronische ontsteking die jarenlang aanhoudt. Onderzoek koppelt die ophoping aan aderverkalking, artrose, chronische longziekten en een verhoogd kankerrisico. Of dit bij mensen altijd direct de oorzaak is of ook deels een gevolg, is nog niet volledig uitgezocht, maar de aanwijzingen zijn sterk.

Senescente cellen overleven ook actief: ze zetten beschermingsmechanismen aan die hen beletten te sterven, zelfs met flinke schade. Dat maakt ze hardnekkig. In de hersenen hopen ze zich op bij veroudering en bij ziekten als Alzheimer, maar daar is de oorzakelijke rol nog onduidelijk.

Toch is senescentie geen puur vijand. Tijdens de embryonale ontwikkeling en bij weefselherstel na letsel spelen senescente cellen een nuttige rol, en ze vormen ook een barrière tegen kanker. Dit maakt het moeilijk om ze simpelweg allemaal op te ruimen: te weinig senescentie kan de kankerdrempel verlagen. Behandelingen die gericht senescente cellen aanpakken, zijn volop in ontwikkeling, maar nog geen dagelijkse praktijk.