Waarom worden cellen beschadigd als je te weinig zuurstof krijgt?
Zuurstoftekort beschadigt cellen via een keten van mechanismen: energietekort, overprikkeling van zenuwcellen, en een aanslag van vrije radicalen, deels juist bij herstel van de bloedstroom. Hoe ernstig de schade uitpakt, hangt af van hoe lang en hoe zwaar het tekort is.
ATP is de brandstof voor vrijwel alles wat een cel doet. Zonder zuurstof kunnen de mitochondriën, de energiecentrales van de cel, geen ATP meer aanmaken via de normale route. Dit energietekort is het startpunt van de meeste schade die volgt.
Zodra de energievoorraad opraakt, kunnen cellen hun ionpompen niet meer draaiende houden. In hersencellen leidt dat tot een ophoping van glutamaat, een boodschapperstof die zenuwcellen in deze omstandigheid overprikkelt. Tegelijk stroomt er te veel calcium de cel in. Calcium activeert op zijn beurt allerlei afbraakprocessen, waardoor de schade snel escaleert.
Een deel van de schade treedt pas op als de zuurstoftoevoer juist wordt hersteld. Op het moment dat bloed terugkeert, produceren de mitochondriën een explosieve hoeveelheid agressieve zuurstofmoleculen, ook wel vrije radicalen genoemd. Een bijzonder schadelijk molecuul hierbij is peroxynitriet, dat eiwitten, vetten en DNA in de cel aanvalt. Dit is waarom celschade na een hartaanval of beroerte niet stopt zodra de bloedstroom weer op gang is.
De schade beperkt zich niet tot één soort celdood. Afhankelijk van hoe ernstig en hoe lang het zuurstoftekort duurt, kunnen cellen op meerdere manieren bezwijken: ongecontroleerde celdood, geprogrammeerde celdood, en nieuwere vormen waarbij ijzer of ontstekingssignalen een rol spelen. Welke vorm domineert, verschilt per situatie.
Bij pasgeborenen met zuurstoftekort is de isolatielaag om zenuwvezels bijzonder kwetsbaar. De cellen die deze laag aanmaken zijn gevoeliger dan andere hersencellen, en schade hieraan kan leiden tot blijvende problemen met bewegen en denken. Van de pasgeborenen die zo'n ernstig zuurstoftekort overleven, houdt een op de vier blijvende neuropsychologische problemen.
Hoe erg het allemaal uitpakt hangt af van drie factoren: hoe ernstig het tekort is, hoe lang het duurt en welk orgaan of hersengebied getroffen wordt. Dat verklaart de grote verschillen in uitkomst tussen mensen die een vergelijkbaar voorval doormaken.
Alle claims zijn gebaseerd op reviews, geen primaire gerandomiseerde studies. De mechanismen (ATP-uitputting, excitotoxiciteit, vrije radicalen, reperfusieschade) zijn al decennia gedocumenteerd en breed gedragen in de literatuur. De nieuwere aspecten, zoals de rol van een eiwit dat de vorm van mitochondriën regelt en de bijdrage van nieuwere vormen van celdood, zijn minder ver uitgewerkt. De bevindingen over bloedvatwanden bij zuurstoftekort zijn vooralsnog beperkt tot cel- en diermodellen.
Kan je door te weinig eten je cellen juist beschadigen?
Kortdurend minder eten zet een beschermend celreinigingsproces in gang. Wordt de beperking te extreem of te lang volgehouden, dan slaat dat proces om naar celbeschadiging en orgaanschade.
Hoe beschadigt luchtvervuiling je cellen van binnenuit?
Luchtvervuiling beschadigt je cellen van binnenuit via oxidatieve stress: fijnstof veroorzaakt een overvloed aan schadelijke zuurstofmoleculen die je DNA, energiefabriekjes en afweersysteem aantasten. Bescherming begint bij het beperken van blootstelling, want de schade treedt al op cellulair niveau op.
Waarom verliezen cellen hun vermogen om zichzelf te repareren?
Cellen verliezen hun herstelvermogen door een combinatie van dalende energievoorraden, verslechterd DNA-herstel en ophopende 'uitgebluste' cellen die ontstekingsstoffen uitscheiden. Dit zijn goed onderbouwde mechanismen, al is het nog te vroeg om er op basis van supplementen of therapieën op in te spelen.
Worden je cellen sneller oud als je weinig drinkt?
Weinig water drinken versnelt cellulaire veroudering niet aantoonbaar, maar zwaar alcoholgebruik doet dat wel. Als je drinkt, is de hoeveelheid alcohol de factor om in de gaten te houden, niet je waterinname.
Waarom stapelen beschadigde eiwitten zich op in je cellen?
Cellen hebben twee opruimsystemen voor beschadigde eiwitten: het proteasoom en autofagie. Beide worden minder effectief bij veroudering, en bij hersenziekten zoals Alzheimer versterkt de ophoping van eiwitklonters het falen van die systemen.
Waarom ruimen beschadigde cellen zichzelf niet altijd op?
Cellen hebben drie manieren om zichzelf op te ruimen. Als alle drie haperen, hopen beschadigde cellen zich op, en dat hangt samen met veroudering en ziekte.