Waarom stapelen beschadigde eiwitten zich op in je cellen als je ouder wordt?

In je cellen draait voortdurend een eiwitopruimsysteem, autofagie genaamd, dat beschadigde of verkeerd gevouwen eiwitten afbreekt. Naarmate je ouder wordt, verliest dit systeem aan kracht. Het gevolg is een zichzelf versterkende spiraal: opgehoopte eiwitten belemmeren het opruimsysteem, waardoor er nóg meer ophoping ontstaat.

Tegelijkertijd verzwakt een breder netwerk van 'bewakers' die eiwitten in de juiste vorm houden, de zogeheten chaperones. Die zijn normaal gesproken verantwoordelijk voor het vouwen van nieuwe eiwitten en het herkennen van misvormde exemplaren. Als zij hun werk minder goed doen, ontglippen meer beschadigde eiwitten aan opruiming. Onderzoekers koppelen dit aan de ontwikkeling van ziekten als Alzheimer en Parkinson.

Er speelt nog een derde mechanisme. Sommige eiwitten vormen van nature tijdelijk vloeibare, druppelachtige klontjes in de cel. Dat is normaal en functioneel. Maar met de tijd kunnen die klontjes 'stollen' tot vaste, onomkeerbare ophopingen die de cel niet meer kwijt kan. Bij bepaalde neurologische ziekten, zoals ALS, gaat dit proces sneller door specifieke veranderingen in het betreffende eiwit.

Cellen die 'oud' zijn geworden en niet meer delen, maar ook niet afsterven (soms senacentie genoemd), versterken het probleem verder. Zij maken minder gebruik van het opruimsysteem, waardoor ze bijdragen aan de algehele ophoping in het omliggende weefsel.

Er wordt onderzocht hoe je de ophoping gericht kunt aanpakken. Onderzoekers ontwikkelden een experimenteel molecuul dat specifiek samengekoekte tau-eiwitten (betrokken bij Alzheimer) herkent en afbreekt, zonder de normale tau-eiwitten aan te tasten. Het werkt in celkweek en bij dieren, maar toepassingen bij mensen zijn nog lang niet in zicht.