Wat is het metabool syndroom en hoe kom ik ervan af?

Metabool syndroom is geen losse ziekte, maar een combinatie van risicofactoren tegelijk: te veel buikvet, een verstoorde suikerstofwisseling (insulineresistentie of te hoog bloedsuiker), hoge bloeddruk en afwijkende bloedvetten (te hoge triglyceriden, te laag 'goed' HDL-cholesterol). Komen die samen voor, dan stijgt je kans op hart- en vaatziekten en diabetes type 2 fors. Wat de precieze grenswaarden zijn, is wereldwijd nog niet eenduidig vastgelegd, wat vergelijken tussen studies lastig maakt.

De gevolgen gaan verder dan hart en bloedvaten. Metabool syndroom hangt samen met een verhoogd risico op minstens 13 kankersoorten, waaronder dikkedarm-, alvleesklier-, borst- en blaaskanker. Opvallend: dat risico geldt ook voor mensen met een normaal gewicht maar met metabole problemen. Mensen met overgewicht zónder metabole problemen lopen op korte termijn minder risico, maar onderzoek laat zien dat dit 'metabolisch gezond overgewicht' met de jaren toch vaak omslaat naar een ongezonde metabole toestand met een hoger hartrisico.

De hoeksteen van aanpak en preventie is leefstijlverandering: gezonder eten en meer bewegen. Dat geldt voor volwassenen én kinderen, en is stevig onderbouwd in meerdere studies bij mensen. Medicijnen of een operatie zijn voor de meeste mensen geen eerste keus.

Kinderen en tieners zijn een bijzondere risicogroep. Afhankelijk van de definitie heeft al 6 tot 39 procent van de obese kinderen tekenen van metabool syndroom. Vroeg ingrijpen helpt om blijvende orgaanschade te voorkomen. Een maagverkleining kan bij een kleine, zorgvuldig geselecteerde groep ernstig obese jongeren met gevaarlijke bijkomende problemen zoals diabetes type 2 of slaapapneu veilig en effectief zijn. Maar dat is nadrukkelijk niet de route voor de grote meerderheid.

Wil je het syndroom aanpakken of voorkomen? Begin met buikvet verminderen, meer bewegen en minder sterk bewerkte producten, toegevoegde suikers en verzadigd vet eten. Afhankelijk van de ernst kan aanvullende medicatie nodig zijn; bespreek dat met een arts. En doe dat op tijd: het syndroom loopt jaren zonder duidelijke klachten.