Wat is het DunedinPACE en wat zegt het over veroudering?
DunedinPACE meet hoe snel je biologisch veroudert en hangt samen met ziekte en vroegtijdige sterfte, maar de test is nog geen klinisch hulpmiddel: gestandaardiseerde criteria ontbreken en routinegebruik is nog niet gerechtvaardigd.
DunedinPACE is een bloedtest die aan de hand van chemische markeringen op je DNA meet hoe snel je biologisch veroudert. Twee mensen van vijftig kunnen er hetzelfde uitzien op hun paspoort, maar heel anders scoren op deze meting: de een veroudert biologisch alsof hij of zij 35 jaar per jaar 'slijt', de ander meer dan 1,5 keer zo snel. De test is betrouwbaar bij herhaalde afnames en voegt voorspellende waarde toe bovenop andere al bekende biologische-leeftijdmetingen.
Wie een hoog DunedinPACE scoort, heeft een groter risico op chronische ziekten, meer kans op invaliditeit en een kortere levensverwachting. De voorloper van deze test liet al zien dat sneller verouderenden ook slechter presteerden op balans, loopsnelheid, kracht en geheugen. Getrainde beoordelaars schatten hen ook ouder in dan hun kalenderleeftijd. DunedinPACE is eveneens in verband gebracht met obesitas, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en hersenziekten, al zijn dit associaties, geen bewezen oorzakelijke verbanden.
Het verouderingstempo dat DunedinPACE meet, wordt deels bepaald door ervaringen vroeg in het leven. Mensen die als ongeboren kind de Nederlandse Hongerwinter van 1944-1945 overleefden, hadden zestig jaar later een sneller tempo dan leeftijdsgenoten die die periode niet in de baarmoeder meemaakten. Het effect was sterker bij vrouwen. Ook jeugdtegenspoed hangt samen met een hoger tempo op jonge volwassen leeftijd. Dit zijn associaties; hoe sterk vroege omstandigheden het later tempo echt sturen is nog niet volledig opgehelderd.
Er zijn eerste aanwijzingen dat het tempo ook te vertragen valt. In een gerandomiseerde studie naar calorierestrictie bij gezonde volwassenen daalde het gemeten verouderingstempo bij mensen die minder aten. Dit resultaat is voorlopig en de studie is niet groot genoeg voor harde conclusies, maar het laat zien dat DunedinPACE ook als meetlat kan dienen bij interventie-onderzoek.
Een belangrijk voorbehoud: het vakgebied ontbeert tot nu toe gestandaardiseerde criteria voor wat een verouderingsbiomarker precies moet meten en hoe die gevalideerd moet worden. Dat maakt het lastig om DunedinPACE al als klinisch routinemiddel in te zetten. De meting is veelbelovend als onderzoeksinstrument, maar de stap naar de spreekkamer is nog niet gemaakt.
Gebaseerd op twee niet nader geïndexeerde studies (PMID 35029144, 32367804, 38833467), drie reviews (PMID 28544158, 37657418, 37899027) en één gerandomiseerde studie (PMID 37118425). Geen meta-analyses beschikbaar. De associaties zijn consistent over meerdere studies, maar oorzakelijkheid en klinische toepasbaarheid zijn nog onvoldoende vastgesteld.
Werkt plasma-uitwisseling (plasmaferese) tegen veroudering?
Er zijn eerste, voorzichtig positieve aanwijzingen uit één kleine studie, maar die is te klein en te beïnvloed door commerciële belangen om nu al conclusies aan te verbinden. Wacht op grotere, onafhankelijke studies voordat je deze behandeling overweegt.
Hoe werkt veroudering en hoe rem je dat?
Veroudering is biologisch goed beschreven, maar bewezen middelen om het echt te remmen zijn er bij mensen nog niet. Richt je voorlopig op wat werkt: voldoende bewegen, eiwitrijke voeding en overeten vermijden.
Wat zegt je VO2max over hoe snel je veroudert?
Een hogere VO2max hangt sterk samen met minder sterfte en een gunstigere biologische leeftijd, maar is eerder een graadmeter van je leefstijl dan een zelfstandige schakelaar voor lang leven. Lichaamsvet verminderen en meer bewegen, ook rustig, geeft de meeste gezondheidswinst.
Kan een epigenetische leeftijdstest je echt vertellen hoe oud je lichaam is?
Een epigenetische leeftijdstest geeft een serieuze indicatie van biologische veroudering, maar is nog geen definitief oordeel over je gezondheid. Gebruik de uitkomst als startpunt voor een gesprek met je arts, niet als vaststaand vonnis.
Veroudert je lichaam sneller na een lange periode van stress?
Langdurige stress versnelt je biologische veroudering aantoonbaar, via meerdere meetbare mechanismen. Stressbeperking, een gezonde leefstijl en aandacht voor sociaaleconomische omstandigheden zijn de meest concrete handvatten die het onderzoek biedt.
Veroudert je biologische leeftijd 's nachts anders dan overdag?
De nacht is biologisch gezien geen pauze maar een actieve herstelfase, en die fase verslechtert merkbaar met de leeftijd. Wie zijn slaapritme beschermt, met vaste tijden, weinig schermgebruik voor het slapengaan en een langere nachtelijke eetpauze, houdt die herstelfunctie langer intact.