Wat is de Horvath-klok en waarom is die zo bekend?

De Horvath-klok is een wiskundig model dat je biologische leeftijd schat aan de hand van chemische markeringen op 353 specifieke plekken in je DNA. Die markeringen, methylgroepen genaamd, veranderen op een voorspelbare manier naarmate je ouder wordt. Het model werd getraind op ruim 8.000 weefselmonsters uit 51 verschillende gezonde weefsels en celtypen. Dat maakte het de eerste klok die niet alleen in bloed werkte, maar vrijwel overal in het lichaam.

Wat het model direct interessant maakte, was een onverwachte observatie: embryonale stamcellen en cellen die kunstmatig teruggebracht waren naar een embryonale staat lieten een biologische leeftijd van bijna nul zien. Dat suggereert dat de klok iets wezenlijks vastlegt over cellulaire 'ouderdom', al is de exacte betekenis hiervan nog niet volledig begrepen. Kankerweefsel liet het andere uiterste zien: gemiddeld 36 jaar versneld verouderd in vergelijking met gezond weefsel uit hetzelfde lichaam.

Na de Horvath-klok kwamen er latere varianten, zoals PhenoAge en GrimAge. Die zijn beter in het voorspellen van ziekte en sterfte: ze correleren met overlijdensrisico, kanker, fysiek functioneren en ziekten als Alzheimer. De originele Horvath-klok was voor die toepassingen minder geschikt, maar legde het fundament voor het hele veld.

Onderzoekers gebruiken de klok ook als meetinstrument bij anti-verouderingsonderzoek. Zo werd in muisstudies aangetoond dat het activeren van drie genen in netvliescellen het DNA-methylatiepatroon verjongde en gezichtsverlies bij glaucoom gedeeltelijk herstelde. De klok maakte die verjonging meetbaar. Toch is er een duidelijk voorbehoud: er is nog geen consensus over wat een goede verouderingsbiomarker precies moet meten, en voor gebruik als eindpunt in klinische trials is verdere validatie nodig.

Theoretisch heeft de Horvath-klok ook invloed gehad op hoe onderzoekers veroudering begrijpen. Hij koppelt de biologische ontwikkeling vroeg in het leven aan het verouderingsproces op latere leeftijd. Of de klok een oorzaak van veroudering meet of een gevolg ervan, is echter nog steeds een open vraag.